π. Κων/νου Πε­τρά­κη

Ἡ προ­φο­ρι­κὴ Πα­ρά­δο­ση τῆς Ἱ­ε­ρισ­σοῦ -τῆς μο­να­δι­κῆς Κοι­νό­τη­τας τῆς Χαλ­κι­δι­κῆς πού ἔ­χει στὸν ἴ­δι­ο τό­πο συ­νε­χῆ ἱ­στο­ρι­κή, κοι­νω­νι­κὴ καὶ πνευ­μα­τι­κὴ ὕ­παρ­ξη- ἀ­να­φέ­ρει τὸ πρό­σω­πο τοῦ πρώ­του Ἐπι­σκό­που Ἱ­ε­ρισ­σοῦ, τοῦ Ἁ­γί­ου Μα­κα­ρί­ου ὁ ὁ­ποῖ­ος θε­ω­ρεῖ­ται καὶ τι­μᾶ­ται ἀ­πὸ τὴν Ἁ­γι­ο­ρεί­τι­κη Πα­ρά­δο­ση, ὡς Κτί­τωρ τῆς Μο­νῆς Κων­στα­μο­νί­του. Αὐ­τὴ ἡ το­πι­κὴ Πα­ρά­δο­ση λέ­ει πώς, ὅ­ταν ὁ Μέ­γας Κων­σταν­τῖ­νος ἔ­ψα­χνε γι­ὰ νὰ βρῆ τὴν κα­τάλ­λη­λη στρα­τη­γι­κὴ το­πο­θε­σί­α γι­ὰ τὴν και­νούρ­γι­α πρω­τεύ­ου­σά του, στα­μά­τη­σε στούς πρό­πο­δες τοῦ Ἄ­θω μα­γε­μέ­νος ἀ­πὸ τὴν ὀ­μορ­φι­ά του. Ἤ­θε­λε νὰ δι­ά­λε­ξη τὴν Χερ­σό­νη­σο, ὅ­μως ὁ Ἐ­πί­σκο­πος Ἱ­ε­ρισ­σοῦ τὸν πα­ρα­κά­λε­σε νὰ μὴν τὴν πει­ρά­ξει, δι­ό­τι ἐ­δῶ ἔ­μελ­λε νὰ γί­νει ἕ­να με­γα­λο­πρε­πὲς ἀ­σκη­τι­κὸ καὶ πνευ­μα­τι­κὸ κέν­τρο τῆς Χρι­στι­α­νι­κῆς πί­στε­ως.

Σή­με­ρα ἡ χερ­σό­νη­σος τοῦ Ἄ­θω εἶ­ναι πράγ­μα­τι σπου­δαῖ­ο πνευ­μα­τι­κὸ καὶ ἀ­σκη­τι­κὸ κέν­τρο τῆς Ὀρ­θο­δο­ξί­ας, εἶ­ναι ἡ εὐ­λο­γη­μέ­νη Κι­βω­τὸς ὅ­που δι­α­φυ­λά­χθη­κε ὁ πνευ­μα­τι­κός, λει­τουρ­γι­κός, καὶ ἀ­σκη­τι­κὸς θη­σαυ­ρὸς τῆς πί­στε­ώς μας. Ἡ πο­ρεί­α τῆς Ἁ­γι­ο­ρεί­τι­κης πο­λι­τεί­ας μέ­σα στὴν ἱ­στο­ρί­α ἄ­φη­σε τὰ εὐ­λο­γη­μέ­να ἴ­χνη της στὴν το­πι­κὴ Πα­ρά­δο­ση τῆς Χαλ­κι­δι­κῆς.

Θὰ προ­σπα­θή­σω νὰ πε­ρι­γρά­ψω ἐν συν­το­μί­ᾳ αὐ­τὰ τὰ ἴ­χνη πού ἐν­τό­πι­σα ὡς ἐ­φη­μέ­ρι­ος γι­ὰ 8 χρό­νι­α στὴν Ἱ­ε­ρισ­σὸ Χαλ­κι­δι­κῆς.

Πρέ­πει νὰ το­νί­σου­με ἐξ ἀρ­χῆς ὅ­τι γι­ὰ πολ­λοὺς αἰ­ῶ­νες ὁ γε­ω­πο­λι­τι­κὸς χάρ­της τῆς πε­ρι­ο­χῆς ἦ­ταν ἐν­τε­λῶς δι­α­φο­ρε­τι­κός. Ἡ Χαλ­κι­δι­κὴ εἶ­χε λί­γα χω­ρι­ὰ καὶ πάν­τα το­πο­θε­τη­μέ­να πά­νω στοὺς λό­φους. Τὰ πι­ὸ πα­λαι­ὰ εἶ­ναι ἡ Ἱ­ε­ρισ­σός, ἡ Ὄ­λιν­θος, ἡ Ἀ­ρέ­θου­σα καὶ ἡ Κασ­σάν­δρα. Ἐν­το­πί­στη­καν ἴ­χνη πα­λαι­ῶν να­ῶν (5^ον - 9^ον αἰ­ῶνα με­τὰ Χρι­στὸν) σὲ πολ­λὰ ση­μεῖ­α τῆς Χαλ­κι­δι­κῆς καὶ οἱ πε­ρισ­σό­τε­ροι ἐ­ρευ­νη­τὲς πι­στεύ­ουν πώς πρό­κει­ται γι­ὰ Ἁ­γι­ο­ρεί­τι­κα Με­τό­χι­α.

Ἡ πε­ρί­πτω­ση ἡ ὁ­ποί­α ἐ­πι­βε­βαι­ώ­νει τὴν το­πι­κὴ πα­ρά­δο­ση πού ἀ­να­φερ­θή­κα­με, εἶ­ναι ὁ Να­ὸς ὁ ὁ­ποῖ­ος βρέ­θη­κε κά­τω ἀ­πὸ τὸ ση­με­ρι­νὸ Μη­τρο­πο­λι­τι­κὸ Να­ὸ στὴν Ἀρ­ναί­α. Κα­τό­πιν ὀ­λέ­θρι­ας πυρ­κα­γι­ᾶς πού σχε­δὸν ἀ­πο­τέ­φρω­σε τὸν ἐν λό­γῳ Να­ὸ τὸ 2005, οἱ ἀ­να­σκα­φὲς καὶ οἱ ἐρ­γα­σί­ες ἀ­πο­κα­τά­στα­σης ἔβ­γα­λαν στὸ φῶς ἕ­να Να­ὸ τοῦ 4^ου ἢ 5^ου αἰ­ῶ­νος. Τὰ χει­ρό­γρα­φα τῆς Ἱ­ε­ρᾶς Μο­νῆς Κων­στα­μο­νί­του μι­λοῦν γι­ὰ ἕ­να Με­τό­χι στὴν πε­ρι­ο­χὴ τῆς Ἀρ­ναί­ας ἀ­φι­ε­ρω­μέ­νο στὸν Πρω­το­μάρ­τυ­ρα καὶ Ἀρ­χι­δι­ά­κο­νο Στέ­φα­νο. Αὐ­τὴ εἶ­ναι καὶ ἡ ἀ­πάν­τη­ση στὸ ἐ­ρώ­τη­μα, «γι­α­τί ἀ­φι­ε­ρώ­θη­κε ὁ Μη­τρο­πο­λι­τι­κὸς Να­ὸς στὸν Ἅ­γι­ο Πρω­το­μάρ­τυ­ρα».

Τὰ βου­νὰ τῆς Χαλ­κι­δι­κῆς ἀ­πο­τέ­λε­σαν γι­ὰ πολ­λοὺς αἰ­ῶ­νες τό­πο ἀ­σκή­σε­ως καὶ προ­σευ­χῆς σὲ γνω­στοὺς καὶ ἄ­γνω­στους ἐ­ρη­μί­τες. Στὰ δά­ση γύ­ρω ἀ­πὸ τὸ Γο­μά­τι ὑ­πάρ­χουν μαρ­τυ­ρί­ες τό­σο γρα­πτὲς, ὅ­σο ἄ­γρα­φες, πε­ρὶ ἐ­ρη­μιτῶν. Στὰ βου­νὰ γύ­ρω ἀ­πὸ τὰ ση­με­ρι­νὰ Βρά­στα­μα, ἀ­σκή­τε­ψε γι­ὰ ἕ­να δι­ά­στη­μα, τὸν 9^ον αἰ­ῶ­να, ὁ Ὅ­σι­ος Εὐ­θύ­μι­ος μὲ τοὺς μα­θη­τές του. Ὁ Ὅ­σι­ος θε­ω­ρεῖ­ται ὁ δεύ­τε­ρος κά­τοι­κος τοῦ Ἁ­γί­ου Ὄρους καὶ εἶ­ναι ἐ­πί­σης ὁ Κτί­τωρ τῆς Μο­νῆς τοῦ Ἁ­γί­ου Ἀν­δρέ­α στὴν Πε­ρι­στε­ρά. Ὅ­λη ἡ πε­ρι­ο­χὴ ἀ­νά­με­σα στὴν Ἱ­ε­ρισ­σὸ καὶ τὴν Οὐ­ρα­νού­πο­λη εἶ­ναι γε­μά­τη ἀ­πὸ τὰ ἐ­ρεί­πι­α δι­α­φό­ρων Να­ῶν, τὰ ὁ­ποῖ­α λει­τουρ­γοῦ­σαν ὡς Με­τό­χι­α τοῦ Ἁ­γί­ου Ὄ­ρους καὶ χρο­νο­λο­γοῦν­ται στὸ δι­ά­στη­μα 9^ου-10^ου αἰ­ῶ­νος. Ἡ ἐ­ξή­γη­ση αὐ­τῆς τῆς προ­τί­μη­σης τῶν Ἀ­σκη­τῶν τὴν ἐ­πο­χὴ αὐ­τή, εἶ­ναι ἡ πα­ρου­σί­α ἐ­ξαι­ρε­τι­κὰ ἄ­γρι­ων ζώ­ων στὴν Χερ­σό­νη­σο καὶ οἱ πει­ρα­τι­κὲς ἐ­πι­δρο­μές. Τὰ γε­γο­νό­τα αὐ­τὰ δυ­σκό­λευ­αν τὴν κα­θη­με­ρι­νὴ ζω­ὴ τῶν μο­να­χῶν πού ὁ­δή­γη­σε τε­λι­κὰ στὴν ἐγ­κα­τά­λει­ψη ὁ­ρι­σμέ­νων μο­νυδρί­ων.  

Ἡ πα­ρου­σί­α ὅ­μως τῶν μο­να­χῶν, τοῦ ἀ­σκη­τι­κοῦ πνεύ­μα­τος καί τῆς ἔν­το­νης λει­τουρ­γι­κῆς ζω­ῆς ἐ­πη­ρέ­α­σε τήν κα­θη­με­ρι­νό­τη­τα τῶν κα­τοί­κων καί, ὅ­πως ἦ­ταν φυ­σι­κό, ἡ λα­ϊ­κή Πα­ρά­δο­ση ἄν­τλη­σε πολ­λά στοι­χεῖ­α ἀ­πό τήν ἀ­σκη­τι­κή πο­λι­τεί­α.   

Ἐ­πί­σης δέν πρέ­πει νά ξε­χά­σου­με τήν συμ­βο­λή τοῦ Ἁ­γί­ου Ὄ­ρους ἐ­πί τουρ­κο­κρα­τί­ας, στήν δι­α­τή­ρη­ση τῆς πί­στε­ως καί τῆς ἑλ­λη­νι­κῆς γλώσ­σας. Ὑ­πάρ­χει ἔγ­γρα­φο τοῦ 17^ου αἰ­ῶ­νος δι­ά τοῦ ὁ­ποί­ου ὁ ἑ­κά­στο­τε Μη­τρο­πο­λί­της Ἱ­ε­ρισ­σοῦ ζη­τοῦ­σε ἀ­πό τούς Πα­τέ­ρες πού ζοῦ­σαν στίς Σκῆ­τες τῆς Με­γί­στης Λαύ­ρας νά βο­η­θοῦν στήν θρη­σκευ­τι­κή καλ­λι­έρ­γει­α τοῦ λα­οῦ. Ἔτ­σι ἔ­χου­με τό ζων­τα­νό πα­ρά­δειγ­μα τῶν Ὁ­σί­ων Πα­τέ­ρων Δι­ο­νυ­σί­ου τοῦ Πνευ­μα­τι­κοῦ καί Μη­τρο­φά­νους τοῦ Ρή­το­ρος. Ὅ­πως φαί­νε­ται ἀ­πό τούς τί­τλους πού κα­θι­ε­ρώ­θη­καν ἀ­πό τούς Χρι­στι­α­νούς τῆς πε­ρι­ο­χῆς, ὁ μέν ἐ­ξο­μο­λο­γοῦ­σε, ὁ δέ κή­ρυτ­τε. Ἡ μνή­μη καί ἡ πα­ρου­σί­α αὐ­τῶν τῶν δύ­ο ἁ­γι­α­σμέ­νων μορ­φῶν τῆς ἐ­ρή­μου τοῦ Ἄ­θω ση­μά­δε­ψαν κα­θο­ρι­στι­κά τήν εὐ­λά­βει­α τοῦ τό­που. Ἀ­ξι­ο­ση­μεί­ω­το εἶ­ναι τό γε­γο­νός πώς αὐ­τή ἡ Πα­ρά­δο­ση τῆς πνευ­μα­τι­κῆς συμ­πα­ρά­στα­σης τῶν Σκη­τι­ω­τῶν πρός τούς Χρι­στι­α­νούς τῆς πε­ρι­ο­χῆς συ­νε­χί­ζε­ται μέ­χρι σή­με­ρα.

Μί­α συ­νή­θει­α κα­θα­ρῶς ἀ­σκη­τι­κὴ καὶ πο­λὺ δι­α­δε­δο­μέ­νη στὴν πε­ρι­ο­χή, εἶ­ναι ἡ προ­ε­τοι­μα­σί­α γι­ὰ τὴν με­τά­λη­ψη τῶν Ἀ­χράν­των Μυ­στη­ρί­ων νη­στεύ­ον­τας ἑ­πτὰ ἡ­μέ­ρες μὲ ἀ­λά­δω­το φα­γη­τό. Ἐ­πί­σης συ­ναν­τᾶ­με σὲ πολ­λὰ χω­ρι­ὰ τῆς Χαλ­κι­δι­κῆς τὴν συ­νή­θει­α τε­λέ­σε­ως τοῦ Σα­ραν­τα­λεί­τουρ­γου, στὴν Σα­ρα­κο­στὴ τῶν Χρι­στου­γέν­νων τὰ χα­ρά­μα­τα, 5:30 μὲ 7:30 καὶ χω­ρὶς ἠ­λε­κτρι­κὸ φῶς, μό­νο μὲ λαμ­πά­δες καὶ καν­δή­λι­α. Καὶ ἀ­ξι­ο­ση­μεί­ω­τη εἶ­ναι ἡ συμ­με­το­χὴ τῶν Χρι­στι­α­νῶν.

Μί­α ἄλ­λη ὄ­μορ­φη συ­νή­θει­α τῆς Ἱ­ε­ρισ­σοῦ, ἡ ὁ­ποί­α προ­έρ­χε­ται ἀ­πὸ τὴν ἔ­ρη­μο τοῦ Ἄ­θω, εἶ­ναι ἡ σφρά­γι­ση τοῦ στό­μα­τος τῶν κε­κοι­μη­μέ­νων μὲ ἕ­να μι­κρὸ Σταυ­ρὸ φτει­αγ­μέ­νο ἀ­πὸ κα­θα­ρὸ με­λισ­σο­κέ­ρι. Αὐ­τὸς ὁ Σταυ­ρὸς συμ­βο­λί­ζει τὸ χρή­σι­μο «ἐρ­γα­λεῖ­ο» ἢ τὸ εἰ­δι­κὸ «νό­μι­σμα συ­ναλ­λάγ­μα­τος» τῆς ψυ­χῆς στὰ φρι­κτὰ τε­λώ­νει­α.

Θὰ κλεί­σου­με μὲ μί­α λει­τουρ­γι­κὴ ἁ­γι­ο­ρεί­τι­κη πρά­ξη τὴν ὁ­ποί­αν συ­ναν­τᾶ­με μό­νο στὴν Ἱ­ε­ρισ­σό. Πρό­κει­ται γι­ὰ τὸ ὕ­ψω­μα τῶν Ἁ­γί­ων. Ἡ το­πι­κὴ εὐ­λά­βει­α τι­μᾶ ἐ­ξαι­ρε­τι­κὰ τὸν Μέ­γα Ἀν­τώ­νι­ο, τὸν Ὅ­σι­ο Εὐ­θύ­μι­ο, τὸν Ἅ­γι­ο Μό­δε­στο καὶ τὸν Ὅ­σι­ο Στυ­λι­α­νό. Τὴν ἡ­μέ­ρα τῆς ἑ­ορ­τῆς τοῦ Ἁ­γί­ου ὁ ἱ­ε­ρέ­ας κα­λεῖ­ται στὰ σπί­τι­α τῶν Χρι­στι­α­νῶν νὰ εὐ­λο­γεῖ τὸν ἄρ­το ἀ­φι­ε­ρω­μέ­νο στὸν Ἅγι­ο, νὰ εὔ­χε­ται γι­ὰ τὴν οἰ­κο­γέ­νει­α. Στὸ τέ­λος τῆς μι­κρῆς αὐ­τῆς τε­λε­τῆς ὑ­ψώ­νουν τὸν ἄρ­το μα­ζὶ μὲ τὴν εἰ­κό­να τοῦ ἐν προ­κει­μέ­νῳ Ἁ­γί­ου, ζη­τών­τας τὶς πρε­σβεῖ­ες του.   

All forms of Greek (with one exception) derive from the ‘Hellenistic Koine’ (meaning common language) which developed throughout the Greek speaking world in areas such as Greece, parts of the Balkans, southern Italy and Sicily, Asia Minor and parts of the Middle East and North Africa., from the 4th century BC to the 4th century AD. This Greek generally superceded the Ancient Greek dialect which came before it.

Owing to it’s geographic isolation from the remainder of the Greek speaking world, and accompanied by the Seljuk Turk invasions intoAsia Minoraround the 11th century, the dialect spoken by the Pontians took on a path of it’s own, and started to differ considerably from the remainder of the Greek speaking world. Therefore, the Pontic dialect may seem unintelligible to a mainland Greek, but it is actually a form of the same Greek dialect which was spoken at some stage in the wider Greek speaking world but had since died out there.

The Pontic dialect spoken in Pontus therefore not only kept many medieval features, but it was also influenced by other languages in the Pontus, most notably Turkish, since Pontus was administratively within the Ottoman Empire and since many in the Pontus region also spoke Turkish. The Pontic dialect may also exhibit influences of Persian and other Caucasian languages.

Peter Mackridge in his article titled The Pontic dialect: A corrupt version of Ancient Greek? writes – «Linguistically speaking, Pontic shares so much in common with standard Greek that it would be absurd not to see it as another dialect of Modern Greek». Mackridge also quotes Dawkins (1937:24) who states that – «The position of Pontic is at the end of a long chain of (Greek) dialects, though it is the last link which has very nearly entirely detached itself».

A question often arises as to whether Pontic is a dialect or a language in itself. Whilst the answer may be based on linguistic interpretation, it is worth noting that the Pontic dialect was taught in schools to Pontic Greeks of theUSSRduring the 1930′s. An assortment of publications then followed between 1930 and 1934 in particular. The dialect has been used in the arts (namely theatre) before and after 1917, and is still being used in this sphere today.

In conclusion, the Pontic dialect whilst spoken and used today in various ways and forms, faces an uphill battle when it comes to surviving in it’s current form. While the possibility of teaching the dialect within Pontus today, seems near on impossible due to Turkey’s strict laws on the running of Greek language schools, the future most probably lies within Greece where the majority of it’s speakers reside.

References:

Peter Mackridge,St.GeorgeCollege,Oxford: The Pontic Dialect: A Corrupt Version of Ancient Greek?

Further Reading

Pontic Greek – Wikipedia

Hristos a inviat – aghioritic

Cantarea a treia

Cantarea intaia

Cantarea a cincea

Cantarea a patra

Cantarea a seasea

Cantarea a saptea

Cantarea a opta

Cantarea a noua

Luminanda, glas 3

Stihirile Pastilor

Slava…Si acum…

Hristos a inviat

Ἰωάννη Β. Βελιτσιάνου

Δρ. Θεολογίας Α.Π.Θ.

Ὁ ὅ­ρος «κα­ταλ­λα­γή» καὶ τὰ πα­ρά­γω­γα τοῦ ρή­μα­τος κα­ταλ­λάσ­σω[1] χρη­σι­μο­ποι­οῦν­ται συ­χνὰ στὴν ἑλ­λη­νι­κὴ κλασ­σι­κὴ γραμ­μα­τεί­α μὲ τὴν ἔν­νοι­α τοῦ συν­δι­αλ­λάσ­σω[2] καί τοῦ συμ­φι­λι­ώ­νο­μαι,[3] ἀλ­λὰ μὲ δι­α­φο­ρε­τι­κὴ θρη­σκευ­τι­κὴ ση­μα­σί­α ἀ­π᾿ ὅ­τι στὴ βι­βλι­κὴ γραμ­μα­τεί­α. 

Στὸν ἀρ­χαῖ­ο ἑλ­λη­νι­κὸ κό­σμο ἡ σχέ­ση θε­οῦ καὶ ἀν­θρώ­που βρι­σκό­ταν σὲ ἀ­πό­στα­ση καὶ ὁ μο­να­δι­κὸς τρό­πος ἐ­πι­κοι­νω­νί­ας ἦ­ταν οἱ θυ­σί­ες καὶ τὰ ἀ­κο­λου­θού­με­να γεύ­μα­τα. Οἱ ἄν­θρω­ποι, ὅ­ταν ἤ­θε­λαν νὰ ἐκ­πλη­ρώ­σουν τὶς ἐ­πι­θυ­μί­ες τους  (τά­μα) ἢ νὰ ἐ­ξευ­με­νί­σουν τὴν ὀρ­γὴ τῶν θε­ῶν (συμ­φι­λί­ω­ση) πρό­σφε­ραν σ᾿ αὐ­τοὺς με­γα­λό­πρε­πες θυ­σί­ες.

Μὲ τὴ ση­μα­σί­α τοῦ ἐ­πα­να­προσ­δι­ο­ρι­σμοῦ τῆς σχέ­σης τοῦ ἀν­θρώ­που μὲ τὸ Θε­ὸ ἐμ­φα­νί­ζε­ται ὁ ὅ­ρος «κα­ταλ­λα­γή»[4] στή βι­βλι­κή γραμ­μα­τεί­α[5]. Ὁ ὅ­ρος «κα­ταλ­λα­γή» ἀ­φο­ρᾶ θέ­μα­τα εἴ­τε ἀ­πι­στί­ας τοῦ ἀν­θρώ­που πρὸς τὸ Θε­ό, δηλ. πα­ρά­βα­σης τῶν θεί­ων ἐν­το­λῶν του,[6] εἴ­τε δι­ε­νέ­ξεις με­τα­ξὺ τῶν πι­στῶν ἐν­τός τῆς ἐκ­κλη­σί­ας σὲ ἀ­το­μι­κὸ ἢ ὁ­μα­δι­κὸ ἐπί­πε­δο[7]. Στὴν Πα­λαι­ὰ Δι­α­θή­κη, πα­ρό­λο ποὺ οἱ ἁ­μαρ­τί­ες τοῦ Ἰσ­ρα­ὴλ ἀ­πο­τε­λοῦν ρή­ξη τῆς δι­α­θή­κης τοῦ Σι­νᾶ, ὁ Θε­ὸς ἂν καὶ δὲν κα­το­νο­μά­ζει τὴ λέ­ξη κα­ταλ­λα­γή, εἶ­ναι αὐ­τὴ ποὺ προ­τεί­νει στὴν ἄ­πι­στη νύμ­φη «καί μνη­στεύ­σο­μαί σε ἐμαυ­τῷ ἐν πί­στει, καί ἐ­πι­γνώ­σῃ τόν κύ­ριον (Ὠσ. 2,22)» καὶ στὰ ἄ­πι­στα παι­διά του «ἀ­πορ­ρί­ψα­τε ἀ­πό ἑαυ­τῶν πά­σας τάς ἀσε­βεί­ας ὑμῶν, ἄς ἠσε­βή­σα­τε εἰς ἐμέ, καί ποι­ή­σα­τε ἑαυ­τοῖς καρ­δί­αν και­νήν καί πνεῦ­μα και­νόν∙ καί ἵνα τι ἀπο­θνή­σκε­τε, οἶκος Ἰσ­ρα­ήλ (Ἱεζ. 18,31)». Ὁ ἄν­θρω­πος μὲ τὴ δι­ά­πρα­ξη τῆς ἁ­μαρ­τί­ας[8] ἀ­θε­τεῖ τὸ νό­μο τοῦ Θε­οῦ[9] καὶ ἡ πα­ρά­βα­ση αὐ­τὴ ἐπέσυρε τὸ δριμὺ ἔλεγχο Αὐ­τοῦ[10]. Μὲ τὴν ἁ­μαρ­τί­α ἡ κοι­νω­νί­α μὲ τὸ Θε­ό, τὴν πη­γὴ τῆς ζω­ῆς, δι­α­κό­πτε­ται μ᾿ ἀ­να­πό­φευ­κτο ἀ­πο­τέ­λε­σμα τὸ θά­να­το[11]. Ὅ­μως, πολ­λὲς φο­ρές, ὁ Θε­ὸς ἀ­πο­κα­λύ­φθη­κε ὡς «μα­κρό­θυ­μος καί πο­λυ­έ­λαι­ος»[12] καί μι­λᾶ γιά εἰ­ρή­νη στό λα­ό του[13]. Ὁ ἴδιος ἀνα­λαμ­βά­νει τήν πρω­το­βου­λί­α νά συ­νά­ψει συμ­φω­νί­α μέ τό λα­ό του καί θέ­τει τούς ὅ­ρους της, πού συ­νι­στοῦν ταυ­τό­χρο­να καί ἀ­μοι­βαί­ες δε­σμεύ­σεις πι­στό­τη­τας καί συ­νέ­πειας∙ «…καί δι­α­θή­σο­μαι τῷ οἴ­κῳ Ἰσ­ρα­ήλ καί τῷ οἴκῳ Ἰού­δα δι­α­θή­κην και­νήν»[14]. Δηλ. ὁ Θε­ὸς ὑ­πό­σχε­ται στὸν ἕ­τε­ρο ἀν­τι­συμ­βαλ­λό­με­νο τὴν πα­ρο­χὴ τῆς εὔ­νοι­ας καὶ τῆς χά­ρι­τός του, ἀλ­λὰ ἀ­παι­τεῖ ἀ­π᾿ αὐ­τὸν τὴν τή­ρη­ση τῶν ἐν­το­λῶν του.

Ἡ ὁ­ρι­στι­κὴ κα­ταλ­λα­γή πραγ­μα­το­ποι­ή­θη­κε ἀ­πὸ τὸν Ἰ­η­σοῦ, «Εἰς γάρ θε­ός, εἰς καί με­σί­της θε­οῦ καί ἀν­θρώ­πων, ἄν­θρω­πος Χρι­στός Ἰη­σοῦς»,[15] καὶ αὐ­τὸ φαί­νε­ται κα­θα­ρὰ στὸ κα­τὰ Ματ­θαῖ­ον εὐ­αγ­γέ­λιο[16] ὅ­που συ­νι­στᾶ τὴν ἀ­γά­πη πρὸς τοὺς ἐ­χθρούς. Ὅ­πως το­νί­ζει καὶ ὁ Σ. Ἀ­γου­ρί­δης[17] ἡ ἀ­παί­τη­ση τοῦ Ἰ­η­σοῦ «γιά ἀ­γά­πη πρός τούς ἐχθρούς δέν θε­με­λι­ώ­νε­ται στήν ἀν­θρώ­πι­νη φύ­ση ἤ σέ κά­ποι­α σκο­πι­μό­τη­τα, ἀλ­λά στήν βα­θύ­τε­ρη ὀν­το­λο­γί­α τῆς ὑ­πάρ­ξε­ώς μας, στή βού­λη­ση καί στίς ἐνέρ­γει­ες τοῦ Θε­οῦ. Ἡ πε­ρί τῶν ἐχθρῶν ἀν­τι­λή­ψεις τοῦ  Ἰ­η­σοῦ δέν ἔχουν σάν ἀ­φε­τη­ρί­α ὁποι­εσ­δή­πο­τε οἰκου­με­νι­στι­κές ἰδέ­ες ἤ ἀν­θρω­πο­λο­γι­κές ἀπό­ψεις[18] ἀλ­λά τόν ἴδιο τόν Θε­ό. Ἡ ἀγά­πη πρός τούς ἐχθρούς, μ᾿ ἄλ­λα λό­για, δέν εἶναι ἀν­θρώ­πι­νο ἔρ­γο, ἀλ­λά «ση­μεῖο» τῆς θεί­ας πα­ρου­σί­ας τῆς Βα­σι­λεί­ας». Ὁ ἄν­θρω­πος ἀ­πὸ μό­νος του, οὔ­τε μὲ τὸ νό­μο οὔ­τε χω­ρὶς τὸ νό­μο, δὲν εἶ­ναι ἱ­κα­νὸς νὰ φτά­σει στὴν κα­τά­στα­ση τῆς δι­και­ο­σύ­νης ποὺ τὴν προ­ϋ­πο­θέ­τει μὲ τὸ Θε­ό. Μ᾿ αὐ­τὴν τὴν κα­τα­νό­η­ση ὁ Ἀπ. Παῦ­λος στὴν πρὸς Ρω­μαί­ους ἐ­πι­στο­λή (στίχ. 5, 9-10)[19] συν­δέ­ει τὴ στιγ­μή τῆς δι­καί­ω­σης καί τῆς κα­ταλ­λα­γῆς μέ τό σταυ­ρι­κό θά­να­το τοῦ Χρι­στοῦ∙ «διά τοῦ αἵμα­τος τοῦ σταυ­ροῦ Αὐ­τοῦ»[20]. Ὁ σταυ­ρω­μέ­νος καὶ ἀ­να­στη­μέ­νος Χρι­στὸς πα­ρα­δό­θη­κε ἑ­κου­σί­ως στὸ θάνατο γιὰ νὰ ἐπιτελεστεῖ ὁ σκο­πὸς τῆς ἄ­φε­σης τῶν ἁ­μαρ­τι­ῶν τῶν ἀν­θρώ­πων καὶ μ᾿ αὐ­τὸν τόν τρό­πο ὁ ἴ­διος ὁ Θε­ὸς μᾶς κα­τέ­στη­σε ἄ­ξιους τῆς κα­ταλ­λα­γῆς[21].

Ἀ­κό­μη μ᾿ ἕ­να πιὸ εὐ­δι­ά­κρι­το τρό­πο δι­α­τυ­πώ­νον­ται οἱ σκέ­ψεις τοῦ Ἀπ. Παύ­λου στὴν πρὸς Κο­λοσ­σα­εῖς ἐπι­στο­λή: «22 νυ­νί δέ ἀπο­κα­τήλ­λα­ξεν ἐν τῷ σώ­μα­τι τῆς σαρ­κός αὐτοῦ διά τοῦ θα­νά­του πα­ρα­στῆσαι ὑ­μᾶς ἁγί­ους καί ἀμώ­μους καί ἀνεγ­κλή­τους κα­τε­νώ­πιον αὐ­τοῦ, 23 εἰ γε ἐπι­μέ­νε­τε τῇ πί­στει τε­θε­με­λι­ω­μέ­νοι καί ἑδραῖοι καί μή με­τα­κι­νού­με­νοι ἀπό τῆς ἐλ­πί­δος τοῦ εὐαγ­γε­λί­ου οὐ ἠ­κού­σα­τε, τοῦ κη­ρυ­χθέν­τος ἐν πά­σῃ κτί­σει τῇ ὑ­πό τόν οὐρα­νόν, οὐ ἐγε­νό­μην ἐγώ Παῦλος δι­ά­κο­νος» (Κολ. 1, 22-23). Ὁ Ἀπ. Παῦ­λος μᾶς δι­ευ­κρι­νί­ζει ὅ­τι ἡ κα­ταλ­λα­γή καί ἡ σω­τη­ρί­α ἐ­ξα­σφα­λί­ζε­ται μὲ τὴν προ­ϋ­πό­θε­ση ὅ­μως ὁ ἄν­θρω­πος νὰ πα­ρα­μεί­νει στα­θε­ρὸς καὶ ἀ­κλό­νη­τος στὴν πί­στη. Τὸ «νυ­νί» βε­βαι­ώ­νει τὸ πρό­σφα­το γε­γο­νός τῆς σω­τη­ρί­ας[22]. Ἀν­τί τοῦ  «ἀπο­κα­τηλ­λά­γη­τε» ἔ­χου­με στοὺς κώ­δι­κες τὸ «ἀπο­κα­τήλ­λα­ξε»[23] ἤ τό «ἀπο­κα­ταλ­λα­γέν­τες»[24]. Τό «ἀπο­κα­τήλ­λα­ξε» προ­σαρ­μό­ζε­ται κα­λύ­τε­ρα στὸ κεί­με­νο αὐ­τό, ἐ­νῶ ἐ­ὰν δε­χθοῦ­με τὴν πα­θη­τι­κὴ φω­νή, ὀ­φεί­λου­με νὰ δε­χθοῦ­με καὶ ἕ­να ἀ­να­κό­λου­θο σχῆ­μα. Ἡ κα­ταλ­λα­γή μὲ τὸ Θε­ὸ κα­τέ­στη δυ­να­τὴ «διά τοῦ αἵμα­τος τοῦ σταυ­ροῦ Αὐτοῦ». Μέ­σω τοῦ «ἀ­πο­κα­ταλ­λά­ξαι» το­νί­ζε­ται ἡ δι­ά­στα­ση τῶν δύ­ο κό­σμων, τοῦ θεί­ου καὶ τοῦ ἀν­θρώ­πι­νου ποὺ προ­κλή­θη­κε ἀ­πὸ τὴν ἁ­μαρ­τί­α καὶ τὴν ἀ­πο­στα­σί­α τοῦ ἀν­θρώ­που πρὸς τὸ Θε­ό[25]. Στήν πρός Κο­λοσ­σα­εῖς ἐ­πι­στο­λή (στίχ. 20), ἡ φρά­ση «εἰς αὐτόν» δη­μι­ουρ­γεῖ ἑρ­μη­νευ­τι­κὸ πρό­βλη­μα, ἀ­πὸ τὴ λύ­ση τῆς ὁ­ποί­ας ἐ­ξαρ­τᾶ­ται καὶ ὁ ἀ­κρι­βὴς προσ­δι­ο­ρι­σμὸς τοῦ ὑ­πο­κει­μέ­νου τοῦ ρ. «εὐδό­κη­σεν» (στίχ. 19)[26]. Ποι­ὸς ἐν­νο­εῖ­ται ὁ Χρι­στὸς ἢ ὁ Θε­ός; Ἐ­ὰν εἶ­ναι ὁ Χρι­στός, για­τί ὁ Παῦ­λος δὲν ἔ­θε­σε τὴν αὐ­το­πα­θῆ ἀν­τω­νυ­μί­α «ἑ­αυ­τόν;». Στὰ σχε­τι­κὰ χω­ρί­α, στὰ ὁ­ποῖ­α γί­νε­ται λό­γος πε­ρὶ κα­ταλ­λα­γῆς Θε­οῦ-ἀν­θρώ­που, ἡ κα­ταλ­λα­γή γί­νε­ται πρὸς τὸ Θε­ὸ μέ­σω τῆς με­σι­τεί­ας τοῦ Χρι­στοῦ, τοῦ σταυ­ροῦ Αὐ­τοῦ ἢ τοῦ αἵ­μα­τος Αὐ­τοῦ [27].

Αὐ­τὸ ἀ­πο­δει­κνύ­ε­ται καὶ στοὺς πα­ρα­κά­τω στί­χους -ἀ­πὸ τὴν πρὸς  Ἐ­φε­σί­ους ἐπι­στο­λή- στοὺς ὁ­ποί­ους γί­νε­ται λό­γος πε­ρὶ κα­ταλ­λα­γῆς Θε­οῦ-ἀν­θρώ­που: «14 Αὐ­τός γάρ ἐστίν ἡ εἰρή­νη ἡμῶν, ὁ ποι­ή­σας τά ἀμ­φό­τε­ρα ἕν καί τό με­σό­τοι­χον τοῦ φραγ­μοῦ λύ­σας, τήν ἔχθραν ἐν τῇ σαρ­κί αὐ­τοῦ, 15 τόν νό­μον τῶν ἐν­το­λῶν ἐν δόγ­μα­σιν κα­ταρ­γή­σας, ἵνα τούς δύ­ο κτί­σῃ ἐν αὐ­τῷ εἰς ἕ­να και­νόν ἄν­θρω­πον ποι­ῶν εἰρή­νην 16 καί ἀ­πο­κα­ταλ­λά­ξη τούς ἀμ­φο­τέ­ρους ἐν ἑνί σώ­μα­τι τῷ θε­ῷ διά τοῦ σταυ­ροῦ, ἀπο­κτεί­νας τήν ἔχθραν ἐν αὐ­τῶ. 17 καί ἐλ­θών εὐ­ηγ­γε­λί­σα­το εἰρή­νην ὑμῖν τοῖς μα­κράν καί εἰρή­νην τοῖς ἐγ­γύς∙18 ὅτι δι᾿ αὐτοῦ ἔχο­μεν τήν προ­σα­γω­γήν οἱ ἀμ­φό­τε­ροι ἐν ἑνί πνεύ­μα­τι πρός τόν πα­τέ­ρα» (Ἐφεσ. 2, 14-18). Ὁ Χρι­στός («δι᾿ αὐτοῦ»), ὁ ὁ­ποῖ­ος συμ­φι­λι­ώ­νει τοὺς ἀν­θρώ­πους μὲ τὸ Θε­ό, τοὺς ἀ­να­και­νί­ζει (βλ. «και­νόν ἄν­θρω­πον» στίχ. 15) καὶ τοὺς δί­νει τὴ δυ­να­τό­τη­τα νὰ βρί­σκον­ται στὴ σω­στὴ θέ­ση –ἀ­πὸ τὴν ὁ­ποί­α ξέ­πε­σαν– κον­τὰ στὸ Θε­ό.  Ἀ­κό­μη στὸ πα­ρα­πά­νω χω­ρί­ο (Ἐ­φεσ. 2, 14-18) πα­ρα­τη­ροῦ­με, σύμ­φω­να μὲ τὸν Ἰ. Κα­ρα­βι­δό­που­λο, τὰ ἑξῆς[28]: «α) ἡ φρά­ση («εἰρή­νη ἡμῶν»)[29] ἀνα­φέ­ρε­ται στό Χρι­στό καί δη­λώ­νει ὅτι κα­ταρ­γεῖ τήν ἔ­χθρα μέ τό σταυ­ρό του, ἀνα­πλά­σει τούς ἀν­θρώ­πους συμ­φι­λι­ώ­νον­τάς τους με­τα­ξύ τους καί μέ τό Θε­ό φέ­ρον­τας τήν εἰρή­νη, β) πα­ρου­σι­ά­ζον­ται ὁ­ρι­σμέ­νες ἐ­πα­να­λή­ψεις («ἔχθρα-εἰρή­νη, ἐν ἑνί σώ­μα­τι-ἐν ἑνί πνεύ­μα­τι, μα­κράν-ἐγ­γύς»), τά ὁποῖα εἶναι χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά τοῦ λει­τουρ­γι­κοῦ καί ποι­η­τι­κοῦ ὕφους, γ) το­νί­ζουν ἰδι­αί­τε­ρα τήν ἑνό­τη­τα τῆς νέ­ας κα­τά­στα­σης, τῆς ἐκ­κλη­σί­ας («ἕν, εἰς ἕνα και­νόν ἄν­θρω­πον, ὡς ἑνί σώ­μα­τι, ὡς ἑνί πνεύ­μα­τι») καί δ) ἔχουν μία, ἔστω καί μή ἀ­νε­πτυγ­μέ­νη, τρι­α­δο­λο­γι­κή θε­ο­λο­γι­κή βά­ση, ἀ­φοῦ ἀ­να­φέ­ρουν τό Θε­ό Πα­τέ­ρα, τό Χρι­στό καί τό Πνεῦμα».

Ὅ­λο τὸ ἔρ­γο τῆς σω­τη­ρί­ας ὁ­λο­κλη­ρώ­θη­κε ἤ­δη ἀ­πὸ τὸ Θε­ό, ἀλ­λά, ἀ­πὸ μί­α ἄλ­λη ἄ­πο­ψη, συ­νε­χί­ζε­ται στὴν πραγ­μα­τι­κό­τη­τα ὡς τὴ Δευ­τέ­ρα Πα­ρου­σί­α καὶ ὁ Παῦ­λος κα­θο­ρί­ζει τὴν ἀ­πο­στο­λι­κὴ δρα­στη­ρι­ό­τη­τα ὡς «δι­α­κο­νί­α τῆς κα­ταλ­λα­γῆς»[30]. «Ὑ­πέρ Χρι­στοῦ οὖν πρε­σβεύ­ο­μεν ὡς τοῦ θε­οῦ πα­ρα­κα­λοῦν­τος δι᾿ ἡμῶν∙ δε­ό­με­θα ὑπέρ Χρι­στοῦ, κα­ταλ­λά­γη­τε τῷ θε­ῷ (Β΄ Κορ. 5,20)», δηλ. οἱ ἀ­πό­στο­λοι εἶ­ναι οἱ ἀγ­γε­λι­ο­φό­ροι τοῦ «λό­γου τῆς κα­ταλ­λα­γῆς»,[31] οἱ ὁ­ποῖ­οι ἀ­κο­λου­θών­τας τὸ πα­ρά­δειγ­μα τοῦ Παύ­λου θὰ γί­νουν οἰ­κο­δό­μοι τῆς εἰρή­νης[32].

Συ­νο­ψί­ζον­τας ἔ­χου­με νὰ πα­ρα­τη­ρή­σου­με τὰ ἑ­ξῆς:

1. Ἤ­δη ἀ­πὸ τὴν Πα­λαι­ὰ Δι­α­θή­κη ὁ Θε­ὸς μι­λᾶ γιὰ τὴν κα­ταλ­λα­γή τῶν ἀν­θρώ­πων μα­ζί του λαμ­βά­νον­τας ὁ ἴ­διος τὴν πρω­το­βου­λί­α γιὰ μί­α νέ­α δι­α­θή­κη∙ «…καί δι­α­θή­σο­μαι τῷ οἴκῳ Ἰσ­ρα­ήλ καί τῷ οἴκῳ Ἰ­ού­δα δι­α­θή­κην και­νήν» Ἱερ. 38,31). Ἄλ­λω­στε ὅ­λο τὸ τε­λε­τουρ­γι­κό τοῦ ἐ­ξι­λα­σμοῦ στὴ μω­σα­ϊ­κὴ λα­τρεί­α, προ­ο­ρι­σμέ­νο νὰ ἐ­ξα­γνί­σει τὰ πιὸ ποι­κί­λα ἁ­μαρ­τή­μα­τα, εἶ­χε ὡς ἀ­πώ­τε­ρο σκο­πὸ τὴν κα­ταλ­λα­γὴ τοῦ ἀν­θρώ­που μὲ τὸ Θε­ό∙ «πᾶν ἔρ­γον οὐ ποι­ή­σε­τε ἐν αὐτῇ τῇ ἡμέ­ρᾳ ταύ­τη∙ ἐστίν γάρ ἡμέ­ρα ἐξι­λα­σμοῦ αὐτή ὑμῖν ἐξι­λά­σα­σθαι πε­ρί ὑμῶν ἔ­ναν­τι κυ­ρί­ου τοῦ θε­οῦ ὑμῶν» (Λευ­ϊ. 23,28).

2. Ἡ τέ­λεια καὶ ὁ­ρι­στι­κὴ κα­ταλ­λα­γή πραγ­μα­το­ποι­ή­θη­κε ἀ­πὸ τὸν Ἰ­η­σοῦ, «Εἰς γάρ θε­ός, εἰς καί με­σί­της θε­οῦ καί ἀν­θρώ­πων, ἄν­θρω­πος Χρι­στός Ἰ­η­σοῦς» (Α΄ Τιμ. 2,5), δι­ό­τι ὁ ἄν­θρω­πος ἀ­πὸ μό­νος του, οὔ­τε μὲ τὸ νό­μο οὔ­τε χω­ρὶς τὸ νό­μο, δὲν εἶ­ναι ἱ­κα­νὸς νὰ φτά­σει στὴν κα­τά­στα­ση τῆς δι­και­ο­σύ­νης ποὺ τὴν προ­ϋ­πο­θέ­τει μὲ τὸ Θε­ό. Ὅ­πως ὑ­πο­στη­ρί­ζει καὶ ὁ J. Khalil «ὁ ἄν­θρω­πος τό­τε πού ἦταν ἁ­μαρ­τω­λός καί ἐχθρός ἀπέ­κτη­σε τή δι­και­ο­σύ­νη καί τήν κα­ταλ­λα­γή διά τοῦ θα­νά­του τοῦ Χρι­στοῦ, πο­λύ πε­ρισ­σό­τε­ρο, λοι­πόν τώ­ρα πού ἔγι­νε δί­και­ος καί φί­λος («κα­ταλ­λα­γέν­τες») θά σω­θεῖ («σω­θη­σό­με­θα») στήν τε­λι­κή κρί­ση τοῦ ἰδί­ου» (Α΄ Θεσ. 1,10)[33].

 3. Ὁ Παῦ­λος ὑ­πῆρ­ξε ὁ δι­ά­κο­νος τῆς κα­ταλ­λα­γῆς, ἀλ­λὰ καὶ ὁ Ἰ­η­σοῦς, ὑ­πῆρ­ξε ὁ δη­μι­ουρ­γὸς της, «ἐν τῷ σώ­μα­τι τῆς σαρ­κός αὐτοῦ» καὶ πρῶ­τος αὐ­τὸς ὑ­πο­γράμ­μι­σε τὶς βα­θύ­τε­ρες ἀ­παι­τή­σεις τῆς κα­ταλ­λα­γῆς. Ὁ ἁ­μαρ­τω­λὸς ποὺ συμ­φι­λι­ώ­θη­κε μὲ τὸ Θε­ὸ δὲν μπο­ρεῖ νὰ τοῦ προ­σφέ­ρει εὐ­ά­ρε­στη λα­τρεί­α, ἂν δὲν ἀ­γα­πή­σει πρῶ­τα τὸν ἀ­δελ­φὸ του[34]. Ἡ ἀ­γά­πη στὴν Και­νὴ Δι­α­θή­κη ἔ­χει κά­θε­τη καὶ ὁ­ρι­ζόν­τια δι­ά­στα­ση. Ὅ­πως εἶ­ναι γνω­στὸ ἡ πρώ­τη ἐν­το­λὴ ἀ­να­φέ­ρε­ται στὴν ἀ­γά­πη πρὸς τὸ Θε­ό, ἐ­νῶ ἡ δεύ­τε­ρη ἀ­να­φέ­ρε­ται στὴν ἀ­γά­πη «πρός τόν πλη­σί­ον»[35]. Ἡ ἀ­γά­πη πρὸς τὸν συ­νάν­θρω­πο πε­ρι­λαμ­βά­νει καὶ τοὺς δι­ῶ­κτες καί τούς ἐ­χθρούς[36]. Τό «δι­αλ­λά­γη­θι», ἡ συμ­φι­λί­ω­ση μέ τόν πλη­σί­ον εἶ­ναι ἀ­πα­ραί­τη­τος ὅ­ρος γιά τήν ἀ­πο­δο­χή τῆς θυ­σί­ας∙ «ἔλε­ος θέ­λω καί οὐ θυ­σί­αν»[37]. Ἔ­τσι ὁ συν­δυα­σμὸς καὶ τῶν δύ­ο, δηλ. τὴν ἀ­γά­πη πρὸς τὸ Θε­ὸ καὶ τὸν πλη­σί­ον, δί­νει τὸ μέ­τρο τῆς τε­λει­ό­τη­τας∙ ἀρ­κεῖ κα­τὰ τὸν ἱ­ε­ρὸ Χρυ­σό­στο­μο ὁ κό­πος τῆς ἀ­γά­πης νὰ ὑ­πάρ­χει ὄ­χι «στό φι­λεῖν ἁ­πλῶς» ἀλ­λὰ στὸ «γνη­σί­ως φι­λεῖν»[38].

4. Ἡ συμ­φι­λί­ω­ση τοῦ ἀν­θρώ­που μὲ τὸ Θε­ό, τὸ συ­νάν­θρω­πο καὶ τὴν κτί­ση, ἡ ὁ­ποί­α πραγ­μα­το­ποι­εῖ­ται στὸ πρό­σω­πο τοῦ Χρι­στοῦ ὁ­δη­γεῖ στὴν ἀ­να­γέν­νη­ση τῆς καρ­διᾶς καὶ ἔ­χει ὡς τε­λι­κὸ σκο­πὸ τὴ σω­τη­ρί­α τοῦ ἀν­θρώ­που. Προ­ϋ­πό­θε­ση αὐ­τῆς τῆς συμ­φι­λί­ω­σης εἶ­ναι ἡ πί­στη στὸ Χρι­στὸ καὶ ἡ ἀ­πο­δο­χὴ τοῦ λυ­τρω­τι­κοῦ του μη­νύ­μα­τος. Ἔ­τσι ὁ πι­στὸς, «δι­και­ω­μέ­νος» ἀ­πὸ τὴν πί­στη, ἒ­χει «εἰρή­νην πρός τόν θε­όν διά τοῦ κυ­ρί­ου ἡ­μῶν Ἰη­σοῦ Χρι­στοῦ»[39].

Φά­νη Μαλ­κί­δη

1. Γυ­ναῖ­κες καὶ παι­διὰ ὡς στό­χος

Ἡ Γε­νο­κτο­νί­α τῶν Ἑλ­λή­νων ποὺ ζοῦ­σαν στὸ ὀ­θω­μα­νι­κὸ κρά­τος, ἀ­πο­τέ­λε­σε τὴν τρα­γι­κό­τε­ρη σε­λί­δα τῆς ζω­ῆς τοῦ Ἑλ­λη­νι­σμοῦ καὶ στοί­χι­σαν τὴ ζω­ὴ σὲ 1.000.000 Ἕλ­λη­νες. Ἰ­δι­αί­τε­ρη θέ­ση σ᾿ αὐ­τὴν τὴν πε­ρί­ο­δο κρα­τᾶ ἡ γυ­ναῖ­κα καὶ τὸ μι­κρὸ παι­δί, τὰ ὁ­ποῖα ἀ­πο­τέ­λε­σαν ἀ­φε­νὸς συγ­κε­κρι­μέ­νο στό­χο τοῦ προ­με­λε­τη­μέ­νου ἐγ­κλή­μα­τος, λό­γῳ τοῦ εἰ­δι­κοῦ τους βά­ρους στὴν κοι­νω­νί­α καὶ τὴν οἰ­κο­γέ­νεια, ἀ­φε­τέ­ρου ἦ­ταν ἀ­πο­δέ­κτες ὅ­λων τῶν ἐ­πι­πτώ­σε­ων τῆς γε­νο­κτο­νί­ας (χη­ρεί­α, προ­σφυ­γιά, βια­σμός, ὀρ­φά­νια κ.ἄ).

Μὲ τὴν στρα­το­λό­γη­ση, τὴν ἐ­ξο­ρί­α, τὰ τάγ­μα­τα ἐρ­γα­σί­ας, τὰ στρα­τό­πε­δα συγ­κέν­τρω­σης, οἱ νε­ο­τουρ­κι­κὲς καὶ κε­μα­λι­κὲς ὁ­μά­δες δο­λο­φο­νοῦ­σαν τοὺς ἄν­δρες. Πί­σω στὶς οἰ­κο­γε­νεια­κὲς ἑ­στί­ες ἔ­με­ναν ὡς στη­ρίγ­μα­τα οἱ γυ­ναῖ­κες, ἔ­χον­τας νὰ προ­στα­τεύ­σουν παι­διὰ καὶ ἡ­λι­κι­ω­μέ­νους καὶ νὰ δι­α­τη­ρή­σουν ἕ­να ἐ­λά­χι­στο ἐ­πί­πε­δο δι­α­βί­ω­σης-ἐ­πι­βί­ω­σης. Με­τὰ τὴ δο­λο­φο­νί­α τῶν ἀν­δρῶν, οἱ γυ­ναῖ­κες ἀ­πε­τέ­λε­σαν τὸ κομ­μά­τι ἐ­κεῖ­νο τοῦ πλη­θυ­σμοῦ, πά­νω στὸ ὁ­ποῖ­ο κά­θε χτύ­πη­μα θὰ ἐ­πέ­φε­ρε ση­μαν­τι­κὸ πλῆγ­μα συ­νο­λι­κὰ στὴν ἐ­θνι­κὴ ὁ­μά­δα. Ἡ γυ­ναῖκα εἶ­ναι ἡ πη­γὴ τῆς ζω­ῆς, κά­θε δο­λο­φο­νί­α στε­ροῦ­σε ἀ­πὸ τὸν Ἑλ­λη­νι­σμὸ τὴ βι­ο­λο­γι­κή του συ­νέ­χεια. Ὅ­που δὲν μπο­ροῦ­σε νὰ γί­νει αὐ­τό, ὑ­πῆρ­χε ὁ βια­σμὸς καὶ ὁ καρ­πὸς τῆς ἀ­γά­πης, τοῦ ἔ­ρω­τα, τῶν πιὸ ὡ­ραί­ων ἀν­θρώ­πι­νων συ­ναι­σθη­μά­των, ἡ μη­τρό­τη­τα καὶ ἡ οἰ­κο­γέ­νεια, με­τα­τρε­πό­ταν σὲ ἀ­νε­πι­θύ­μη­τη ἐγ­κυ­μο­σύ­νη, σὲ παν­το­τι­νὴ ὑ­πεν­θύ­μι­ση τοῦ ἐγ­κλή­μα­τος. Πα­ράλ­λη­λα ὑ­πῆρ­χε ὁ βια­σμὸς τῶν ἐγ­κύ­ων καὶ με­τέ­πει­τα ἡ δο­λο­φο­νί­α μη­τέ­ρας καὶ ἐμ­βρύ­ου, ὑ­πῆρ­χε ὁ ἐγ­κλει­σμὸς χι­λιά­δων γυ­ναι­κῶν σὲ τουρ­κι­κὰ σπί­τια. Ἄλ­λες γυ­ναῖ­κες ἀ­ναγ­κά­στη­καν νὰ πα­ρα­δώ­σουν τὰ βρέ­φη τους στοὺς ἀν­τάρ­τες, ὥ­στε τὸ κλά­μα τους νὰ μὴ τοὺς προ­δώ­σει στοὺς δι­ῶ­κτες τους.

Πα­ράλ­λη­λα ὑ­πῆρ­ξε μί­α ὁ­μά­δα γυ­ναι­κῶν καὶ παι­δι­ῶν ἡ ὁ­ποία κά­τω ἀ­πὸ ἰ­δι­αί­τε­ρα πι­ε­στι­κὲς συν­θῆ­κες, ἔ­χα­σε τὴ θρη­σκευ­τι­κὴ καὶ ἐ­θνι­κή της ταυ­τό­τη­τα καὶ ὁ­δη­γή­θη­κε γιὰ πάν­τα στὸ σκο­τά­δι τῆς ἄ­γνοι­ας τῆς κα­τα­γω­γῆς καὶ τῆς προ­έ­λευ­σης. Ἐν­δει­κτι­κὲς κα­τα­γρα­φὲς Ἑλ­λη­νό­φω­νων, μου­σουλ­μά­νων ἢ /καὶ κρυ­πτο­χρι­στια­νῶν γυ­ναι­κῶν καὶ παι­δι­ῶν ὑ­πάρ­χουν μέ­χρι σή­με­ρα.

Εἶ­ναι δι­α­πι­στω­μέ­νο πλέ­ον ἀ­πὸ τὰ στοι­χεῖ­α ποὺ δι­α­θέ­του­με ὅ­τι ἕ­να εἰ­δι­κὸ σχέ­διο ἐ­ξόν­τω­σης ἀ­φο­ροῦ­σε τὶς γυ­ναῖ­κες καὶ τὰ παι­διά. Ἔ­τσι πα­ράλ­λη­λα μὲ τὴ Γε­νο­κτο­νί­α, τε­λέ­σθη­κε καὶ μί­α Γυ­ναι­κο­κτο­νί­α καὶ μί­α Παι­δο­κτο­νί­α.

Ἡ ἐ­φαρ­μο­γὴ μί­ας πο­λι­τι­κῆς μα­ζι­κῆς βί­ας ἐ­νάν­τια στὶς γυ­ναῖ­κες καὶ τὰ παι­διὰ μὲ τὴ βί­αι­η ἁρ­πα­γὴ γυ­ναι­κῶν καὶ τὸν ἐγ­κλει­σμό τους σὲ οἰ­κί­ες Τούρ­κων, τὸ βί­αι­ο ἐ­ξισ­λα­μι­σμό τους, τοὺς μα­ζι­κοὺς βια­σμοὺς καὶ βί­αι­ες ἐγ­κυ­μο­σύ­νες, τὴ δο­λο­φο­νί­α ἐγ­κύ­ων γυ­ναι­κῶν, τὴ βί­αι­η ἁρ­πα­γὴ παι­δι­ῶν, βρε­φῶν ἀ­πὸ τὶς μη­τέ­ρες τους, ἀ­πὸ τὶς οἰ­κο­γέ­νει­ές τους καὶ με­τα­φο­ρά τους σὲ τουρ­κι­κὲς οἰ­κο­γέ­νει­ες, ἀ­πο­τέ­λε­σε εἰ­δι­κὴ πα­ρά­με­τρο τοῦ μα­ζι­κοῦ ἐγ­κλή­μα­τος. Ὑ­πῆρ­χε δη­λα­δὴ ἡ βί­αι­η ἀ­πό­σπα­ση – ἀ­φαί­ρε­ση παι­δι­ῶν μί­ας ἐ­θνι­κῆς ὁ­μά­δας καὶ με­τα­φο­ρά τους σὲ ἄλ­λη ἐ­θνι­κὴ ὁ­μά­δα, ἡ ὁ­ποί­α συ­νι­στᾶ με­γά­λο μέ­ρος τοῦ ἀ­δι­κή­μα­τος τῆς Γε­νο­κτο­νί­ας. Ὁ Γάλ­λος συγ­γρα­φέ­ας Φ. Σαν­τιὸ (F. Santiaux) ἀ­να­φέ­ρει ὅ­τι «τὶς γυ­ναῖ­κες καὶ τὶς κο­πέ­λες ἡ Δι­οί­κη­ση τὶς δι­α­μοί­ρα­σε χα­ρέ­μια, ἄλ­λες κλεί­στη­καν μὲ τὴ βί­α σὲ οἴ­κους ἀ­νο­χῆς καὶ ἔ­γι­ναν ἰ­δι­ο­κτη­σί­α τῶν Τούρ­κων. Ἄλ­λες τὶς ὁ­δή­γη­σαν στὶς φυ­λα­κὲς οἱ χω­ρο­φύ­λα­κες γιὰ τὶς βιά­σουν….. Στὶς πύ­λες τῶν πό­λε­ων ὑ­πάρ­χουν σκλα­βο­πά­ζα­ρα μὲ με­γά­λη πε­λα­τεί­α, ἐ­κεῖ που­λι­οῦν­ται οἱ γυ­ναῖ­κες, τὰ κο­ρί­τσια καὶ τὰ παι­διὰ ποὺ ἀ­πή­γα­γαν οἱ τουρ­κι­κὲς ἢ κουρ­δι­κὲς συμ­μο­ρί­ες στὸ διά­βα τους».

2. Τὸ Ὁ­λο­καύ­τω­μα στὴ Σάν­τα

Ἡ ἀν­τί­στα­ση τῆς γυ­ναί­κας σὲ αὐ­τὲς τὶς πο­λι­τι­κὲς βί­ας ἔ­χει δι­ά­φο­ρες μορ­φές. Ἀ­πὸ τὴν ἔ­νο­πλη ἀν­τί­στα­ση μὲ τὴ συμ­με­το­χὴ στὸ ἀν­τάρ­τι­κο, ἕ­ως τὴν ἐ­πι­λο­γὴ τοῦ θα­νά­του, ἀν­τὶ νὰ ὑ­πο­στεῖ τὸν ἐ­ξευ­τε­λι­σμὸ καὶ τὴν τα­πεί­νω­ση.

Τὸν Ὀ­κτώ­βριο τοῦ 1921 πλη­ρο­φο­ρού­μα­στε γιὰ δέ­κα χι­λιά­δες γυ­ναι­κό­παι­δα, τὰ ὁ­ποῖ­α «εὑρί­σκον­το στὰ ὄ­ρη τῆς Μπά­φρας», τὰ ὁ­ποῖα προ­σπα­θοῦ­σαν νὰ σω­θοῦν ἀ­πὸ τοὺς κε­μα­λι­κοὺς καὶ «εἰ­ρη­μέ­νος ὁ­πλαρ­χη­γὸς εἶ­πεν ἡ­μῖν ὅ­τι εἰ­ρη­μέ­να γυ­ναι­κό­παι­δα δι­α­τρέ­χου­σι κίν­δυ­νο σφα­γῆς, ἑ­πο­μέ­νως δέ­ον λη­φθῆ πρό­νοι­α πρὸς σω­τη­ρί­αν αὐ­τῶν καὶ με­τα­φο­ρὰν στὴν Ἑλ­λά­δα».

Τὸ 1922 τὸ Οἰ­κου­με­νι­κὸ Πα­τρι­αρ­χεῖ­ο πλη­ρο­φο­ροῦ­σε ὅ­τι «γυ­ναι­κό­παι­δα εἰ­κο­σι­τρι­ῶν ἑλ­λη­νι­κῶν χω­ρι­ῶν τῆς πε­ρι­φε­ρεί­ας Κε­ρα­σοῦν­τος καὶ ὀ­χτὼ ἑλ­λη­νι­κῶν χω­ρί­ων τῆς πε­ρι­φε­ρεί­ας Που­λαν­τσά­κης ἐ­νε­κλεί­σθη­σαν ὑ­πὸ τῶν στρα­τι­ω­τῶν τοῦ Το­πὰλ Ὀ­σμάν ἐν ταῖς οἰ­κί­αις αὐ­τῶν, πυρ­πο­λη­θεί­σαις καὶ ἀ­πο­τε­φρώ­θη­σαν».

Μί­α εἰ­δι­κό­τε­ρη μορ­φὴ ἀν­τί­στα­σης ποὺ συ­ναν­τᾶ­ται ὄ­χι μό­νο στὴ Σάν­τα, ἀλ­λὰ καὶ σὲ ἄλ­λες πε­ρι­ο­χὲς εἶ­ναι ἡ ἐγ­κα­τά­λει­ψη τῶν βρε­φῶν χά­ριν τῆς σω­τη­ρί­ας τοῦ συ­νό­λου καὶ τῆς ὁ­μά­δας.

Στὴ Σάν­τα ὑ­πῆρ­χαν μα­ζὶ μὲ τοὺς ἀν­τάρ­τες, οἱ ὁ­ποῖ­οι ἀ­νέ­λα­βαν δρά­ση γιὰ νὰ προ­στα­τέ­ψουν οἱ γυ­ναῖ­κες καὶ παι­διά, ὅ­πως μᾶς πλη­ρο­φο­ροῦν οἱ Σαν­ταῖ­οι τῆς ἐ­νο­ρί­ας Πι­στο­φάν­των. Τὸ Σε­πτέμ­βριο τοῦ 1921 οἱ ἀν­τάρ­τες μα­ζὶ μὲ τὸ δυ­σκί­νη­το αὐ­τὸ τὸ σῶ­μα τῶν γυ­ναι­κό­παι­δων, δέ­χτη­καν ἐ­πί­θε­ση. Ἡ δι­α­φυ­γὴ ἦ­ταν δύ­σκο­λη καὶ ἡ μό­νη λύ­ση ἦ­ταν νὰ στα­λοῦν μό­νες οἱ γυ­ναῖ­κες καὶ τὰ παι­διὰ σὲ ἀ­σφα­λὲς ση­μεῖ­ο.

Ἡ ἀ­πό­φα­ση συ­νάν­τη­σε τὴν ἄρ­νη­ση τῶν γυ­ναι­κῶν, καὶ ἡ κα­τά­στα­ση ἔ­γι­νε τρα­γι­κὴ ἀ­κό­μη πε­ρισ­σό­τε­ρο μὲ τὰ κλά­μα­τα τῶν μι­κρῶν παι­δι­ῶν. Τό­τε «πολ­λὰ παι­διά, ἐ­πει­δὴ αἱ γυ­ναῖ­κες των δὲν μπο­ροῦ­σαν νὰ στα­μα­τή­σουν τὰς φω­νάς τῶν παι­δι­ῶν τους καὶ μὴ θέ­λον­τας νὰ χω­ρι­σθοῦν ἐκ ἡ­μῶν, τὰ σκό­τω­σαν καὶ τὰ ἄ­φη­σαν ἐ­πὶ τό­που». Ὁ ἀρ­χη­γὸς τῶν ἀν­ταρ­τῶν τῆς Σάν­τας κα­πε­τὰν Εὐ­κλεί­δης Κουρ­τί­δης στὸ ἡ­με­ρο­λό­γιό του γρά­φει ὅ­τι «ὁ στρα­τός, ὅ­ταν εἶ­δε ὅ­τι δὲν εἴ­μα­στε ἐ­κεῖ ἐ­προ­χώ­ρη­σαν μέ­χρι τὸ λη­μέ­ρι καὶ τὸ βρῆ­καν ἄ­δει­ο καὶ ἀ­νέ­βη­καν εἰς Μερ­τσιάν Λι­θάρ, ὅ­που βρῆ­καν τὰ ἕ­ξι μι­κρὰ σκο­τω­μέ­να καὶ ἀ­μέ­σως εἰ­δο­ποί­η­σαν τὸν Μέ­ραρ­χον καὶ ἦλ­θαν ἐ­πὶ τό­που. Καὶ ὅ­ταν εἶ­δε τὰ μι­κρὰ σφαγ­μέ­να δι­έ­τα­ξε ἀ­μέ­σως τὸν στρα­τὸν νὰ φύ­γουν πί­σω καὶ νὰ μα­ζευ­θοῦν ὅ­λοι στὴ Σάν­τα καὶ ἐ­κεῖ­θεν νὰ πᾶ­νε πί­σω λέ­γων ὅ­τι οἱ ἄν­θρω­ποι ποὺ σφά­ζουν τὰ παι­διὰ τους εἶ­νε ἀ­δύ­να­τον νὰ παι­σθοῦν καὶ ὡς ἐκ τοῦ­το εἶ­νε πε­ριτ­τὸν νὰ μεί­νω­με…».

Στὶς πε­ρισ­σό­τε­ρες ἀ­πὸ αὐ­τὲς τὶς γυ­ναῖκες τῆς Σάν­τας καὶ ἄλ­λων πε­ρι­ο­χῶν οἱ ὁ­ποῖ­ες πα­ρέ­δω­σαν τὰ βρέ­φη τους στοὺς ἀν­τάρ­τες, εἶ­χαν κλο­νι­σμὸ τῆς ψυ­χι­κῆς τους ὑ­γεί­ας, ἀ­φοῦ ἐ­πέ­ζη­σαν τῶν βι­αι­ο­τή­των καὶ τῶν σφα­γῶν ἐκ­δη­λώ­νον­ταν ἀρ­γό­τε­ρα τὸ σύν­δρο­μο καὶ ἡ ἐ­νο­χὴ τοῦ δι­α­σω­θέν­τα.

Ἡ σκέ­ψη τους καὶ ἡ μνή­μη τους στα­μά­τη­σε στὰ γε­γο­νό­τα τῶν δι­ωγ­μῶν καὶ τῶν σφα­γῶν, ἐμ­φά­νι­ζαν συμ­πτώ­μα­τα δια­ρκοῦς ἄγ­χους καὶ δια­ρκῶν κα­τα­πτώ­σε­ων, ἀ­νέ­πτυ­ξαν ἕ­να ἰ­δι­αί­τε­ρο ψυ­χι­σμό, ὁ ὁ­ποῖ­ος ἀ­πο­τυ­πώ­θη­κε σὲ ὅ­λες τὶς συλ­λο­γι­κὲς ἐκ­φρά­σεις τῶν Ἑλ­λή­νων, ὅ­πως εἶ­ναι τὰ μνη­μεῖ­α στὴν Ἑλ­λά­δα ἀλ­λὰ καὶ στὸ ἐ­ξω­τε­ρι­κό, ὅ­που ὑ­πάρ­χουν κεν­τρι­κὲς πα­ρα­στά­σεις γυ­ναι­κῶν.

3. Γυ­ναι­κο­κτο­νί­α καί Παι­δο­κτο­νί­α

Πολ­λὲς ἀ­πὸ τὶς γυ­ναῖ­κες καὶ παι­διὰ με­τὰ τὴν Γε­νο­κτο­νί­α δὲν κα­τέ­λη­ξαν στὴν Ἑλ­λά­δα, ἀλ­λὰ ὡς μι­κρὲς ὀρ­φα­νὲς ἀ­προ­στά­τευ­τες γυ­ναῖ­κες καὶ παι­διὰ ἔ­φυ­γαν ἐ­κτὸς Εὐ­ρώ­πης, καὶ κυ­ρί­ως στὶς ΗΠΑ, σὲ ἄ­τε­κνες οἰ­κο­γέ­νει­ες. Ὑ­πο­λο­γί­ζε­ται ὅ­τι με­τὰ τὴ Γε­νο­κτο­νί­α ὑ­πῆρ­ξαν χι­λιά­δες ὀρ­φα­νὰ γιὰ τὸν ἀ­ριθ­μὸ τῶν ὁ­ποί­ων μό­νο ὑ­πο­θέ­σεις μπο­ροῦ­με νὰ κά­νου­με. Ἐ­ὰν δι­α­βά­σου­με τὶς μαρ­τυ­ρί­ες τῶν ὀρ­φα­νῶν, θὰ κα­τα­λά­βου­με ὁ­ρι­σμέ­να μό­νο ἀ­πὸ αὐ­τὰ ποὺ πέ­ρα­σαν αὐ­τὰ καὶ οἱ γο­νεῖς τους, κα­τὰ τὴ διά­ρκεια τῆς γε­νο­κτο­νί­ας. Αὐ­τὲς οἱ μαρ­τυ­ρί­ες φα­νε­ρώ­νουν ἕ­να μι­κρὸ μέ­ρος τῆς τρα­γω­δί­ας τοῦ μα­ζι­κοῦ ἐγ­κλή­μα­τος καὶ τοῦ πα­ράλ­λη­λου ἐγ­κλή­μα­τος, τῆς Γυ­ναι­κο­κτο­νί­ας καὶ τῆς Παι­δο­κτο­νί­ας. Εἶ­ναι χα­ρα­κτη­ρι­στι­κὴ ἡ στιγ­μὴ ποὺ φα­νε­ρώ­νει καὶ τὸ μέ­γε­θος τοῦ ἐγ­κλή­μα­τος, ὅ­ταν ὁ Γάλ­λος πρό­ξε­νος δι­και­ο­λό­γη­σε τὴν κα­θυ­στέ­ρη­ση τῆς ἄ­φι­ξής του σὲ γεῦ­μα στὴ Σμύρ­νη, λό­γῳ τοῦ γε­γο­νό­τος ὅ­τι «ἡ λέμ­βος ποὺ τὸν ἔ­φε­ρεν ἀ­πὸ τὸ γαλ­λι­κὸν πλοῖ­ον, προ­σέ­κρου­σεν εἰς πτώ­μα­τα Ἑλ­λη­νί­δων γυ­ναι­κῶν ποὺ ἐ­πλέ­ον εἰς τὴν πα­ρα­λί­αν!».

Ἔ­χει ἐν­δι­α­φέ­ρον ἀ­πὸ κά­θε ἄ­πο­ψη ἡ σύ­στα­ση ἀ­πὸ τὴν Κοι­νω­νί­α τῶν Ἐ­θνῶν, τῆς ἐ­ρευ­νη­τι­κῆς ἐ­πι­τρο­πῆς γιὰ τὸν ἐ­κτο­πι­σμὸ γυ­ναι­κῶν καὶ παι­δι­ῶν, ἡ ὁ­ποί­α ἐ­ξέ­τα­σε τὴν τὶς βι­αι­ό­τη­τες ἐ­ναν­τί­ον τοῦ ἀρ­με­νι­κοῦ πλη­θυ­σμοῦ, ἀλ­λὰ καὶ τοῦ ἑλ­λη­νι­κοῦ. Ἡ εἰ­δι­κὴ ἀ­να­κρι­τι­κὴ ἐ­πι­τρο­πὴ ἡ ὁ­ποί­α δη­μι­ουρ­γή­θη­κε γιὰ νὰ δι­ε­ρευ­νή­σει τὸ ζή­τη­μα τῶν γυ­ναι­κῶν καὶ τῶν παι­δι­ῶν ποὺ ἀ­πή­χθη­καν καὶ κλεί­στη­καν σὲ ἱ­δρύ­μα­τα καὶ οἰ­κί­ες μὲ σκο­πὸ τὸν ἐ­ξισ­λα­μι­σμὸ καὶ τὴν ἐκ­με­τάλ­λευ­ση ἀ­να­κά­λυ­ψε πλα­στὰ ἔγ­γρα­φα τὰ ὁ­ποῖα τὰ ἐμ­φά­νι­ζαν ὡς μου­σουλ­μα­νι­κοῦ θρη­σκεύ­μα­τος, ἐ­νῶ ὁ Ἕλ­λη­νας ἐκ­πρό­σω­πος στὴν ἔκ­θε­σή του ἀ­νέ­φε­ρε ὅ­τι «300.000 γυ­ναῖ­κες καὶ παι­διὰ ἐ­κτο­πί­στη­καν καὶ κρα­τοῦν­ται».

Ὁ ἐ­πί­λο­γος τῆς μα­ζι­κῆς δο­λο­φο­νί­ας, ἐ­ξευ­τε­λι­σμοῦ, ἐ­ξαν­δρα­πο­δι­σμοῦ, χει­ρα­γώ­γη­σης τῶν γυ­ναι­κῶν καὶ τῶν ὀρ­φα­νῶν γρά­φτη­κε στὴν Ἑλ­λά­δα καὶ σὲ ἄλ­λα μέ­ρη τῆς προ­σφυ­γιᾶς. Ἡ γυ­ναῖκα καὶ τὰ ὀρ­φα­νὰ ἔ­ψα­χναν τοὺς ἀ­γνο­ου­μέ­νους τους στὴν Ἑλ­λά­δα (ἀ­να­ζη­τή­σεις τοῦ Ἐ­ρυ­θροῦ Σταυ­ροῦ), τοὺς ἐ­να­πο­μεί­ναν­τες συγ­γε­νεῖς της στὴν πα­τρί­α (ἐ­ξισ­λα­μι­σμέ­νοι) καὶ θρη­νοῦ­σαν τοὺς νε­κρούς της. Κα­ταυ­λι­σμοὶ καὶ ὀρ­φα­νο­τρο­φεῖ­α ἦ­ταν τὰ σπί­τια τους με­τὰ τὸν ξε­ρι­ζω­μό, ὅ­που ἄρ­χι­σε μί­α νέ­α ζω­ὴ μὲ ἔν­το­νες μνῆ­μες ἀ­πὸ τὸ πα­ρελ­θόν.

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΟΠΤΙΚΟΑΚΟΥΣΤΙΚΟΥ ΔΙΣΚΟΥ
ΓΙΑ ΤΟΝ
ΕΘΝΑΠΟΣΤΟΛΟ ΑΓΙΟ ΚΟΣΜΑ ΤΟΝ ΑΙΤΩΛΟ

Την Τρίτη, 29 Μαΐου 2012, ημέρα Μνήμης της Άλωσης της Πόλης από τους Τούρκους, στο Πνευματικό Κέντρο του Δήμου Γιαννιτσών, στις 20.30 το βράδυ, ο Ι. Ν. ΑΓ. ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΓΙΑΝΝΙΤΣΩΝ και το Σωματείο ‘ΕΝΩΜΕΝΗ ΡΩΜΗΟΣΥΝΗ’ παρουσιάζουν έναν οπτικοακουστικό δίσκο, που περιλαμβάνει τον ΒΙΟ, ΤΙΣ ΔΙΔΑΧΕΣ, ΤΙΣ ΕΠΙΣΤΟΛΕΣ ΚΑΙ ΤΙΣ ΠΡΟΦΗΤΕΙΕΣ ΤΟΥ ΕΘΝΑΠΟΣΤΟΛΟΥ ΑΓΙΟΥ ΚΟΣΜΑ ΤΟΥ ΑΙΤΩΛΟΥ.

Στην εκδήλωση θα λάβει μέρος η χορωδία του Ιερού Ναού με τη συνοδεία ορχήστρας.

Ἡ μεγάλη αὐτὴ παραγωγὴ ἀποτελεῖ τὴν πρώτη ἐπιστημονικὴ προσπάθεια ὀπτικοακουστικῆς καταγραφῆς τοῦ ἔργου καὶ τῆς δράσης τοῦ Ἁγίου Κοσμᾶ. Ἀποτελεῖται ἀπὸ ὀπτικοακουστικὸ ὑλικό, καθὼς καὶ σπάνιες εἰκόνες καὶ φωτογραφίες ἀπὸ τὶς πόλεις καὶ ἐπαρχίες ποὺ ἔζησε καὶ ἔδρασε ὁ Ἅγιος (Μακεδονία, Θεσσαλία, Αἰτωλία, Ἀκαρνανία, Ἄρτα, Πρέβεζα, Λευκάδα, Κεφαλληνία, Ζάκυνθο, Κέρκυρα, Β. Ἤπειρο κ.ἄ.).

Ἡ πρώτη παρουσίασή του πραγματοποιήθηκε τὴν Παρασκευή, 20 Ἀπριλίου, στὴ γενέτειρα τοῦ Ἁγίου Κοσμᾶ, τὸν Δῆμο Θέρμο Αἰτωλοακαρνανίας.

Τὸ βράδυ τῆς ἴδιας ἡμέρας παρουσιάστηκε στὴ νεολαία τοῦ Ἀγρινίου, στὸ Παπαστράτειο Μέγαρο.

Ὁ παραπάνω ὀπτικοακουστικὸς δίσκος (σὲ μορφὴ DVD καὶ CD) θὰ κυκλοφορήσει σὲ δεκάδες χιλιάδες ἀντίτυπα, σὲ καλαίσθητη κασετίνα καὶ θὰ διανέμεται δωρεάν.

Ὁ Ἅγιος Κοσμᾶς ὁ Αἰτωλὸς εἶναι ὁ μεγαλύτερος μετὰ τὴν Ἅλωση Ἕλληνας καὶ πατέρας τοῦ νεοελληνικοῦ Ἔθνους. Ἡ μεγαλύτερη θρησκευτικὴ καὶ ἐθνικὴ προσωπικότητα τῆς ἐποχῆς τῆς Τουρκοκρατίας. Ἱεραπόστολος καὶ συγχρόνως Ἐθναπόστολος. Ἡ φωνὴ τῆς Ὀρθοδοξίας. Ὁ πνευματοφόρος ἄνδρας, ὁ ἁγιορείτης μοναχός, ὁ μεγάλος Διδάχος καὶ ἐκφραστὴς τῆς Ὀρθοδόξου Ρωμηοσύνης. Ὁ ἀναγεννητὴς τοῦ ὀρθοδόξου λαοῦ.

Τὸ κήρυγμά του καὶ ἡ δράση του ἦταν ἕνα εὔστοχο κράμα «χριστιανικοῦ συναισθήματος καὶ λαϊκῆς πρακτικότητας», εἶχε τὴ σφραγίδα τοῦ ἤθους του, τῆς πιστῆς ψυχῆς του καὶ τῆς ἑλληνικῆς συνείδησής του.

Ὁ λαὸς τὸν λάτρευε καὶ τὸν τιμοῦσε ὡς ἅγιο ἐνῶ ἀκόμα ζοῦσε. Τὸν εἶχε Ἅγιο 182 χρόνια πρὶν ἀπὸ τὴν ἐπίσημη ἁγιοποίησή του, τὸ 1961. Ἡ 260^ή συνοδικὴ πράξη τοῦ Πατριαρχείου τῆς 20^ῆς Ἀπριλίου κατέταξε τὸν Κοσμᾶ μεταξὺ τῶν ἁγίων τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας, μὲ ἡμέρα ἑορτασμοῦ του τὴν 24^η Αὐγούστου, ἡμέρα τοῦ μαρτυρικοῦ του θανάτου. Ἂς ἔχουμε τὶς πρεσβεῖες του!

Δείτε την αφίσα:

Η ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΣΤΗ ΣΛΟΒΑΚΙΑ

ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΟΝ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ

1. Η ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗΣ ΜΕΓΑΛΗΣ ΜΟΡΑΒΙΑΣ

Οἱ Ὀρ­θό­δο­ξοι Χρι­στια­νοί στή Σλο­βα­κί­α ἔ­χουν ὡς πα­τρί­δα τους μί­α ὄ­μορ­φη χώ­ρα στήν Κεν­τρι­κή Εὐ­ρώ­πη πού ὀ­νο­μά­ζε­ται «ἡ Καρ­διά τῆς Εὐ­ρώ­πης». Μέ τά Βαλ­κά­νια το­ύς συν­δέ­ει ἡ Ὀρ­θό­δο­ξη πί­στη καί ἡ Ἐκ­κλη­σι­α­στι­κή καί Ἁ­γι­ο­πα­τε­ρι­κή Πα­ρά­δο­ση. Ὅ­λα αὐ­τά το­ύς τά ἔ­φε­ραν οἱ Ἅ­γιοι Ἰ­σα­πό­στο­λοι Κύ­ριλ­λος καί Με­θό­διος[i], οἱ κή­ρυ­κες αὐ­τοί τῆς Ὀρ­θο­δο­ξί­ας στήν Κεν­τρι­κή Εὐ­ρώ­πη πού –χά­ρη στίς προ­σπά­θει­ες τοῦ Πρίγ­κη­πα Ρα­στισ­λάβ– ἦρ­θαν στή Με­γά­λη Μο­ρα­βί­α γιά νά δώ­σουν στο­ύς Σλά­βους τό Εὐ­αγ­γέ­λιο καί τά Λει­τουρ­γι­κά κεί­με­να στή δι­κή τους (τῶν Σλά­βων) γλῶσ­σα.

Γιά το­ύς Σλά­βους ὁ Ρα­στισ­λάβ ἔ­χει τό­σο με­γά­λη ση­μα­σί­α ὅ­ση εἶ­χε γιά το­ύς Χρι­στια­νούς τῶν πρῶ­των αἰ­ώ­νων ὁ Μέ­γας Κων­σταν­τῖ­νος, ὄ­χι μό­νο για­τί βο­ή­θη­σε το­ύς Σλά­βους νά κα­τα­νο­ή­σουν τόν λό­γο τοῦ Θε­οῦ στήν μη­τρι­κή τους γλῶσ­σα, ἀλ­λά καί το­ύς ἔ­σω­σε ἀ­πό τόν κίν­δυ­νο τοῦ ἐκ­γερ­μα­νι­σμοῦ. Πάν­το­τε οἱ Γερ­μα­νοί, χρη­σι­μο­ποι­ῶν­τας τό ξί­φος καί τό Σταυ­ρό, ἐ­πε­ξέ­τει­ναν τά ἐ­δά­φη τους πρός Ἀ­να­το­λάς. Γι᾿ αὐ­τό καί ὁ Μέ­γας καί Σο­φός Ρα­στισ­λάβ πα­ρα­κά­λε­σε τόν Αὐ­το­κρά­το­ρα τοῦ Βυ­ζαν­τί­ου νά στεί­λει Ἱ­ε­ρα­πο­στό­λους πού θά δι­έ­δι­δαν τή Χρι­στι­α­νι­κή πί­στη μο­νά­χα μέ τή βο­ή­θεια τοῦ Σταυ­ροῦ. Ὁ Αὐ­το­κρά­το­ρας τοῦ Βυ­ζαν­τί­ου Μι­χα­ήλ Γ’ ἀν­τα­πο­κρί­θη­κε θε­τι­κά στήν πα­ρά­κλη­ση τοῦ Ρα­στισ­λάβ καί ἔ­δω­σε ἐν­το­λή νά συγ­κρο­τη­θεῖ ἡ Ἱ­ε­ρα­πο­στο­λή τῶν ἔμ­πει­ρων ἀ­δελ­φῶν Κυ­ρίλ­λου καί Με­θο­δί­ου τῶν Θεσ­σα­λο­νι­κέ­ων.

Κύ­ριο ρό­λο στήν ἐ­πι­λο­γή καί προ­ε­τοι­μα­σί­α τῶν Ἱ­ε­ρα­πο­στό­λων δι­α­δρα­μά­τι­σε ὁ Πα­τριά­ρχης Φώ­τιος, πού ἦ­ταν ὁ Πνευ­μα­τι­κός πα­τέ­ρας τῆς Βυ­ζαν­τι­νῆς Ἱ­ε­ρα­πο­στο­λῆς ἀ­νά­με­σα στο­ύς Σλά­βους. Ἀ­κό­μα πρίν ἀ­πό τήν ἀ­να­χώ­ρη­σή του στή Με­γά­λη Μο­ρα­βί­α ὁ Κύ­ριλ­λος, χρη­σι­μο­ποι­ῶν­τας σάν βά­ση τήν Ἑλ­λη­νι­κή γλῶσ­σα, δη­μι­ούρ­γη­σε τή Σλα­βι­κή γραμ­μα­τεί­α καί με­τέ­φρα­σε στή Σλα­βι­κή γλῶσ­σα τά πιό ση­μαν­τι­κά Λει­τουρ­γι­κά βι­βλί­α. Τό γε­γο­νός αὐ­τό κα­τα­γρά­φη­κε στήν ἱ­στο­ρί­α μέ χρυ­σά γράμ­μα­τα.

Μέ τόν ἐρ­χο­μό τῶν Ἁ­γί­ων Κυ­ρίλ­λου καί Με­θο­δί­ου στήν Με­γά­λη Μο­ρα­βί­α συν­δέ­ε­ται καί ἡ ἐμ­φά­νι­ση νέ­ων Ἱ­ε­ρῶν να­ῶν καί ἡ γέ­νε­ση τῆς πρώ­της Θε­ο­λο­γι­κῆς Σχο­λῆς. Σ᾿ αὐ­τή τήν τε­λευ­ταία ἄρ­χι­σε ἡ σπου­δή τῆς Θε­ο­λο­γί­ας καί τῆς Φι­λο­σο­φί­ας καί ἀ­να­πτυσ­σό­ταν μία ἐ­νερ­γός με­τα­φρα­στι­κή δρα­στη­ρι­ό­τη­τα. Οἱ ἐ­πι­τυ­χί­ες τῆς Βυ­ζαν­τι­νῆς ἀ­πο­στο­λῆς δέν ἄ­ρε­σαν στο­ύς Γερ­μα­νούς Λα­τί­νους ἱ­ε­ρεῖς, πού δέν μπο­ροῦ­σαν νά ἐ­πα­να­παύ­ον­ται μέ τό γε­γο­νός ὅ­τι οἱ Σλά­βοι τε­λοῦ­σαν τή Θεί­α λει­τουρ­γί­α στή Σλα­βο­νι­κή γλῶσ­σα. Γι᾿ αὐ­τό τόν λό­γο, τό 864 ὁ Γερ­μα­νός βα­σι­λιάς Λου­δο­βί­κος[ii] ὀρ­γά­νω­σε –μέ τήν εὐ­λο­γί­α τοῦ Πά­πα Νι­κο­λά­ου Α’– στρα­τι­ω­τι­κή ἐκ­στρα­τεί­α κα­τά τῆς Με­γά­λης Μο­ρα­βί­ας.

Σάν ἀ­πο­τέ­λε­σμα, οἱ Γερ­μα­νοί Πρίγ­κη­πες πέ­τυ­χαν το­ύς σκο­πούς τους. Ὁ Σβά­το­πλουκ πα­ρέ­δω­σε τόν Ρα­στισ­λάβ καί οἱ Γερ­μα­νοί τόν τύ­φλω­σαν καί τόν κα­τα­δί­κα­σαν σέ θά­να­το ἐ­νῶ ἦ­ταν ἔγ­κλει­στος στή φυ­λα­κή. Με­τά τόν θά­να­το τοῦ Ἁ­γί­ου Με­θο­δί­ου, πρώ­του Ἀρ­χι­ε­πι­σκό­που τῆς Με­γά­λης Μο­ρα­βί­ας, ἡ ἕ­δρα (του), μέ τήν εὐ­λο­γί­α τοῦ Πά­πα τῆς Ρώ­μης πέ­ρα­σε στά χέ­ρια τοῦ Ἐ­πι­σκό­που Νί­τρας Βί­χιγκ, ὁ ὁ­ποῖ­ος καί ἔ­δι­ω­ξε ἀ­πό τή χώ­ρα ὅ­λους τούς­ μα­θη­τές τῶν Ἁ­γί­ων Κυ­ρίλ­λου καί Με­θο­δί­ου. Με­τά τόν θά­να­το τοῦ Ἁ­γί­ου Με­θο­δί­ου, ὁ ὁ­ποῖ­ος καί κα­τόρ­θω­σε νά ἀ­να­πτύ­ξει καί νά ἐ­νι­σχύ­σει τό Ἱ­ε­ρα­πο­στο­λι­κό του ἔρ­γο στή Μο­ρα­βί­α, οἱ Πά­πες τῆς Ρώ­μης ρή­μα­ξαν τήν Ἐκ­κλη­σί­α τῶν Σλά­βων καί ἀ­πα­γό­ρευ­σαν τε­λεί­ως τήν Σλα­βο­νι­κή γλῶσ­σα γιά χί­λια ὁ­λό­κλη­ρα χρό­νια. Ὁ Ἅ­γιος Με­θό­διος πέ­θα­νε στίς 6 Ἀ­πρι­λί­ου 885 καί ἀ­μέ­σως με­τά τόν θά­να­τό του οἱ μα­θη­τές του ἐκ­δι­ώ­χθη­καν ἀ­πό τή Μο­ρα­βί­α. Πε­ρί­που 200 ἀπ᾿ αὐ­τούς που­λή­θη­καν σάν δοῦλοι, ἀλ­λά χά­ρη στήν προ­στα­σί­α πα­ρα­γόν­των τοῦ Βυ­ζαν­τί­ου ἐ­λευ­θε­ρώ­θη­καν καί τό 886 ἐγ­κα­τα­στά­θη­καν στόν Σλα­βι­κό Νό­το. Ὁ Βούλ­γα­ρος Πρίγ­κη­πας Μπο­ρίς το­ύς ὑ­πο­στή­ρι­ξε καί στήν Ἐκ­κλη­σι­α­στι­κή Λει­τουρ­γι­κή δρα­στη­ρι­ό­τη­τα. Αὐ­τή ἡ δρα­στη­ρι­ό­τη­τά τους κα­τέ­στη τό θε­μέ­λιο γιά τήν πο­λι­τι­σμι­κή ἀ­νά­πτυ­ξη τῶν Σλα­βι­κῶν λα­ῶν τοῦ Νό­του καί τῆς Ἀ­να­το­λῆς.

2. Η ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗΣ ΑΥΣΤΡΟ–ΟΥΓΓΑΡΙΑΣ.

Ἀ­πό τά πο­λι­τι­κά κέν­τρα τῆς Με­γά­λης Μο­ρα­βί­ας ἀ­νέ­τει­λε τό φῶς τῆς Χρι­στι­α­νι­κῆς πί­στε­ως καί στό ἔ­δα­φος τῆς Ἀ­να­το­λι­κῆς Σλο­βα­κί­ας. Ἡ κλη­ρο­νο­μιά τῆς Βυ­ζαν­τι­νῆς Ἱ­ε­ρα­πο­στο­λῆς ἄ­φη­σε τή σφρα­γί­δα της στόν χα­ρα­κτή­ρα τῶν κα­τοί­κων τῆς πε­ρι­ο­χῆς αὐ­τῆς, πού ἀ­πο­κα­λεῖ­ται Ὑ­πο­καρ­πά­θια Ρου­θη­νί­α, ἐ­νῶ οἱ κά­τοι­κοί της ὀ­νο­μά­ζον­ται Ρου­θῆ­νοι[iii]. Ὑ­πάρ­χουν ἱ­στο­ρι­κές πλη­ρο­φο­ρί­ες, πού ἀ­πο­δει­κνύ­ουν ὅ­τι ἡ Ὀρ­θο­δο­ξί­α δι­α­τη­ρή­θη­κε στήν πε­ρι­ο­χή τοῦ Πρέ­σοβ καί πα­ρά τό γε­γο­νός ὅ­τι οἱ Οὔγ­γροι βα­σι­λιά­δες ἐ­πι­χει­ροῦ­σαν μέ κά­θε τρό­πο ν᾿ ἀ­φο­μοι­ώ­σουν το­ύς ντό­πιους κα­τοί­κους μέ­χρι τόν ΙΕ’ αἰ­ῶ­να[iv].

Ἡ Ὀρ­θό­δο­ξη Ἐκ­κλη­σί­α μό­λις πού ἦ­ταν ἀ­νε­κτή στήν Αὐ­στρο–Οὐγ­γα­ρί­α. Οἱ ἀ­νώ­τα­τοι κύ­κλοι της ὅ­ρι­σαν τήν ὀ­νο­μα­σί­α «Ἑλ­λη­νι­κή μή ἑ­νω­μέ­νη Ἐκ­κλη­σί­α»[v] τήν ὁ­ποί­α αὐ­τή ὄ­φει­λε νά χρη­σι­μο­ποι­εῖ στίς ἐ­πί­ση­μες σχέ­σεις της μέ τόν κρα­τι­κό μη­χα­νι­σμό. Στήν προ­σπά­θεια νά δι­α­λυ­θεῖ ἡ Ὀρ­θο­δο­ξία­ στό ἔ­δα­φος τῆς Ἀ­να­το­λι­κῆς Σλο­βα­κί­ας καί τῆς Ὑ­πο­καρ­πα­θί­ας Ρου­θη­νί­ας ἡ Κό­μησ­σα Ἄν­να Ντρουγ­κέ­το­βα τό 1646 συγ­κά­λε­σε στήν πό­λη Οὐζ­γκό­ροντ σύ­να­ξη, κε­κλει­σμέ­νων τῶν θυ­ρῶν, 63 ἀ­πό το­ύς 1300 ἱ­ε­ρεῖς καί τούς­ ἀ­να­κοί­νω­σε τήν ἐγ­κα­θί­δρυ­ση Οὐ­νί­ας μέ τή Ρώ­μη. Ἡ Οὐ­νί­α αὐ­τή με­τα­γε­νέ­στε­ρα πῆ­ρε τήν ἐ­πί­ση­μη ὀ­νο­μα­σί­α «Ἑλ­λη­νο­κα­θο­λι­κή Ἐκ­κλη­σί­α».

Ὁ λα­ός ἀ­κο­λου­θοῦ­σε ἀ­πό τή μία τήν ἀ­λη­θι­νή Ὀρ­θό­δο­ξη πί­στη του κι ἀ­πό τήν ἄλ­λη μα­χό­ταν τή δι­οι­κη­τι­κή εἰ­σα­γω­γή τῆς Οὐ­νί­ας. Ὁ Κο­ραμ­πίν­σκυ, στό λε­ξι­κό του, πού ἐκ­δό­θη­κε τό 1786, πα­ρα­θέ­τει κα­τά­λο­γο Ἐκ­κλη­σι­ῶν σέ δι­ά­φο­ρα χω­ριά τῆς Οὐγ­γα­ρί­ας. Ἀπ᾿ αὐ­τό τόν κα­τά­λο­γο προ­κύ­πτει ὅ­τι μό­νο ἕ­νας μι­κρός ἀ­ριθ­μός Ἐκ­κλη­σι­ῶν ἀ­νῆκαν στο­ύς Οὐ­νί­τες. Ἱ­στο­ρι­κά τεκ­μή­ρια δεί­χνουν ὅ­τι στό πρῶ­το ἀ­κό­μα ἥ­μι­συ τοῦ 19^ου αἰ­ῶ­να ἔ­γι­νε ἔ­ρα­νος γιά τή συλ­λο­γή χρη­μά­των γιά τήν ἀ­νοι­κο­δό­μη­ση Ὀρ­θό­δο­ξου να­οῦ τῆς «Ἑλ­λη­νι­κῆς μή ἑ­νω­μέ­νης Ἐκ­κλη­σί­ας» στό χω­ριό Λί­βοβ, πού τώ­ρα βρί­σκε­ται στήν πε­ρι­ο­χή Μπαρ­ντε­γιόβ. Σέ με­ρι­κά χω­ριά τῆς Ἀ­να­το­λι­κῆς Σλο­βα­κί­ας, Ἐκ­κλη­σί­ες, πού χτί­στη­καν τόν 18^ο καί 19^ο αἰ­ῶ­να, κα­τα­γρά­φη­καν στήν ἀ­κί­νη­τη πε­ρι­ου­σί­α τῶν Οὐ­νι­τῶν μό­λις τό 1990.

Μο­λο­νό­τι ἀρ­γό­τε­ρα ἡ Ὀρ­θο­δο­ξί­α κα­τα­πνί­γη­κε δι­οι­κη­τι­κά, μέ­σα στόν λα­ό συ­νέ­χι­ζε νά ζεῖ. Στίς Ἱ­ε­ρές ἀ­κο­λου­θί­ες οἱ πι­στοί χρη­σι­μο­ποι­οῦ­σαν Ὀρ­θό­δο­ξα Λει­τουρ­γι­κά κεί­με­να (σ.μ. βι­βλί­α), πού εἶ­ναι ἔκ­φρα­ση τῆς Ὀρ­θό­δο­ξης πί­στης. Πρέ­πει νά ὑ­πο­γραμ­μί­σου­με ὅ­τι ἡ πα­ρά­δο­ση τῆς Λα­τι­νι­κῆς Ἐκ­κλη­σί­ας δι­είσ­δυ­σε, καί μά­λι­στα μέ πο­λύ ἀρ­γό ρυθ­μό στο­ύς Οὐ­νί­τες. Μο­να­στή­ρια, πού δι­α­δρα­μά­τι­σαν σπου­δαι­ό­τα­το ρό­λο στήν προ­ά­σπι­ση τῆς Ὀρ­θό­δο­ξης πί­στης, κα­τέ­στη­σαν πνευ­μα­τι­κά κέν­τρα. Στά Μο­να­στή­ρια ὑ­πῆρ­χαν βι­βλι­ο­θῆ­κες μέ πο­λύ­τι­μα βι­βλί­α, τά ὁ­ποῖ­α οἱ Οὐ­νί­τες κα­τά­στρε­ψαν καί ἐ­ξα­φά­νι­σαν ὁ­λό­τε­λα. Ὅ­πως τό­νι­σε ὁ Π. Ἄ­λες, «Τό Ὀρ­θό­δο­ξο Ἐκ­κλη­σι­α­στι­κό σῶ­μα στήν Οὐγ­γα­ρί­α συγ­κεν­τρώ­θη­κε γύ­ρω ἀ­πό τά Μο­να­στή­ρια. Τόν 14^ο ἀ­κό­μη αἰ­ῶ­να στήν Οὐγ­γα­ρί­α ὑ­πῆρ­χαν πε­ρισ­σό­τε­ρα Ἑλ­λη­νι­κά (Ὀρ­θό­δο­ξα) Μο­να­στή­ρια πα­ρά Λα­τι­νι­κά, πρᾶγ­μα πού οἱ Πά­πες τῆς Ρώ­μης ἔ­φε­ραν βα­ρέ­ως».

Ἡ Ὀρ­θο­δο­ξί­α ζοῦ­σε συ­νε­χῶς μέ­σα στό λα­ό τῆς Ἀ­να­το­λι­κῆς Σλο­βα­κί­ας. Τό πνεῦ­μα ὡ­στό­σο τῆς Ὀρ­θο­δο­ξί­ας δέν ἦ­ταν ξέ­νο οὔ­τε στό λα­ό τῆς Δυ­τι­κῆς καί τῆς μέ­σης Σλο­βα­κί­ας χά­ρη στίς προ­σπά­θει­ες τῶν ἱ­στο­ρι­κῶν, τῶν λα­ϊ­κῶν δι­α­φω­τι­στῶν καί τῶν ἐρ­γα­τῶν τοῦ πο­λι­τι­σμοῦ. Ὅ­λοι ἔ­βλε­παν στήν Ὀρ­θό­δο­ξη Ἐκ­κλη­σί­α τό στή­ριγ­μά τους στήν ὑ­πο­στή­ρι­ξη γιά Ἐ­θνι­κή ταυ­τό­τη­τα καί γιά τή μελ­λον­τι­κή πνευ­μα­τι­κή καί ἐ­θνι­κή πρό­ο­δο τοῦ Σλο­βα­κι­κοῦ λα­οῦ. Οἱ Σλο­βά­κοι λα­ϊ­κοί δι­α­φω­τι­στές δι­α­τη­ροῦ­σαν πο­λύ ἐ­νερ­γούς (δρα­στή­ριους) δε­σμούς μέ τήν Ὀρ­θό­δο­ξη Ἐκ­κλη­σί­α στή Ρω­σί­α καί τή Σερ­βί­α. Οἱ Σλο­βά­κοι δι­α­φω­τι­στές συ­νερ­γά­ζον­ταν ἐ­νερ­γῶς καί μέ το­ύς Τσέ­χους ἱ­στο­ρι­κούς καί λα­ϊ­κούς δι­α­φω­τι­στές, πού ἦ­ταν συν­δε­δε­μέ­νοι μέ τήν Ὀρ­θό­δο­ξη ἀ­φύ­πνι­ση καί ἐ­πί πλέ­ον συμ­με­τεῖ­χαν στίς Ὀρ­θό­δο­ξες Ἱ­ε­ρές ἀ­κο­λου­θί­ες στήν Ἐκ­κλη­σί­α τοῦ Ἁ­γί­ου Νι­κο­λά­ου στήν Πρά­γα στήν πλα­τεί­α Στα­ρο­μέσ­τσκα­για, ἤ με­τα­γε­νέ­στε­ρα, στό Κάρ­λο­βυ Βά­ρυ, στό Μα­ριά­νσκε Λάζ­νε καί τό Φραν­τί­σκο­βυ Λάζ­νε. Τήν ἐ­πο­χή ἐ­κεί­νη συν­τά­χθη­κε καί ἡ πρώ­τη Ὀρ­θό­δο­ξη Κα­τή­χη­ση, τήν ὁ­ποί­α καί ἐ­ξέ­δω­σε γιά το­ύς πι­στούς ὁ δρ. Κά­ρολ Σλαν­τκόβ­σκυ. Στά τέ­λη τοῦ l9^ου καί τίς ἀρ­χές τοῦ 20^ου αἰ­ῶ­να ἀρ­χί­ζει, πρῶτ᾿ ἀπ᾿ ὅ­λα στό ἔ­δα­φος τῆς Ἀ­να­το­λι­κῆς Σλο­βα­κί­ας καί τῆς Ὑ­περ­καρ­πα­θί­ας μία Θρη­σκευ­τι­κή καί Ἐ­θνι­κή ἀ­να­γέν­νη­ση. Στή Σλο­βα­κί­α ἐ­πι­στρέ­φουν ἀ­πό τήν Ἀ­με­ρι­κή καί, με­ρι­κῶς, ἀ­πό τή Ρω­σί­α, οἱ με­τα­νά­στες («ἐ­μιγ­κρέ») πού γνώ­ρι­ζαν κα­λά τήν ἱ­στο­ρί­α τῆς Ὀρ­θό­δο­ξης Ἐκ­κλη­σί­ας, ἐ­πέ­στρε­φαν ἐ­λεύ­θε­ρα στίς γραμ­μές τῶν Ὀρ­θο­δό­ξων πι­στῶν. Στήν Ἀ­με­ρι­κή, ἕ­νας ἀ­πό το­ύς πρώ­τους πού πέ­ρα­σαν καί προ­σχώ­ρη­σαν στήν Ὀρ­θό­δο­ξη Ἐκ­κλη­σί­α, ἦ­ταν ὁ Οὐ­νί­της ἱ­ε­ρέ­ας, πρώ­ην Κα­θη­γη­τής τοῦ Ἐκ­κλη­σι­α­στι­κοῦ Δι­καί­ου τῆς Ἱ­ε­ρα­τι­κῆς Σχο­λῆς τοῦ Πρέ­σοβ Ἀ­λε­ξέ­ϊ Τότ. Ἔ­γι­νε ὁ πρω­τερ­γά­της τῆς ἐ­πι­στρο­φῆς τῶν Οὐ­νι­τῶν «ἐ­μιγ­κρέ» τῆς Ἀ­με­ρι­κῆς στήν Ὀρ­θο­δο­ξί­α. Χά­ρη στήν πρω­το­βου­λί­α του πραγ­μα­το­ποι­εῖ­ται μία μα­ζι­κή ἐ­πί­ση­μη ἐ­πι­στρο­φή Σλο­βά­κων καί Ρου­θή­νων με­τα­να­στῶν στήν Ὀρ­θό­δο­ξη Ἐκ­κλη­σί­α. Ἡ κί­νη­ση αὐ­τή με­τα­φέρ­θη­κε καί στή Σλο­βα­κί­α καί τήν Ὑ­περ­καρ­πα­θί­α.

Στίς πα­ρα­μο­νές τοῦ Α’ Παγ­κο­σμί­ου Πο­λέ­μου ὁ λα­ός ἐ­πέ­στρε­φε στήν Ὀρ­θό­δο­ξη Ἐκ­κλη­σί­α. Ἡ Κρα­τι­κή δι­οί­κη­ση τῆς Αὐ­στρο–Οὐγ­γα­ρί­ας μα­ζί μέ το­ύς ἐ­χθρούς τῆς Ὀρ­θό­δο­ξης Ἐκ­κλη­σί­ας ἔ­κα­ναν κά­θε τί τό δυ­να­τό ἔ­τσι πού στό ἔ­δα­φος τοῦ Βο­ρει­ο­α­να­το­λι­κοῦ τμή­μα­τος τῆς Αὐ­το­κρα­το­ρί­ας νά μή μπο­ρέ­σει νά ἐμ­φα­νι­στεῖ ἡ Ὀρ­θό­δο­ξη Ἐκ­κλη­σί­α. Φο­βόν­του­σαν τή μα­ζι­κή ἐ­πι­στρο­φή στήν Ὀρ­θο­δο­ξί­α. Σέ σχέ­ση μ᾿ αὐ­τό, τό 1913–14 συγ­κρο­τή­θη­κε ἡ δί­κη Μαρ­μα­ρο­σιγ­κό­τσκυ, στήν ὁ­ποί­α κα­τη­γο­ρή­θη­καν γιά προ­δο­σί­α τῆς Πα­τρί­δας Ὀρ­θό­δο­ξοι πι­στοί πού ἔ­φερ­ναν ἀ­πό τή Ρω­σί­α βι­βλί­α Λει­τουρ­γι­κά καί Θε­ο­λο­γι­κά, ἐγ­κα­τέ­λει­παν τίς γραμ­μές τῶν Οὐ­νι­τῶν καί συγ­κρο­τοῦ­σαν δι­κή τους Ὀρ­θό­δο­ξη Κοι­νό­τη­τα. Τό 1914, στήν πό­λη Γκόρ­λι­τσα ἐ­κτε­λέ­στη­κε χω­ρίς δί­κη ὁ Ὀρ­θό­δο­ξος ἱ­ε­ρέ­ας Μα­ξίμ Σάν­το­βιτς, τόν ὁ­ποῖ­ο ἡ Πο­λω­νι­κή Ὀρ­θό­δο­ξη Ἐκ­κλη­σί­α ἀ­να­γνώ­ρι­σε ὡς Ἱε­ρο­μάρ­τυ­ρα τό 1994.

3. Η ΓΕΝΕΣΗ ΤΗΣ ΠΡΩΤΗΣ ΤΣΕΧΟΣΛΟΒΑΚΙΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ  ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ.

Ἡ Ὀρ­θό­δο­ξη κί­νη­ση στό ἔ­δα­φος τῆς Σλο­βα­κί­ας ἐν­δυ­να­μώ­θη­κε με­τά τήν ἀ­να­κή­ρυ­ξη τῆς ἀ­νε­ξαρ­τη­σί­ας τῆς Τσε­χοσ­λο­βα­κί­ας στίς 28 Ὀ­κτω­βρί­ου 1918, ἰ­δι­αί­τε­ρα δέ στά χω­ριά Μπέ­χε­ροβ καί Λαν­το­μή­ρο­βα. Αὐ­τό, μέ τή σει­ρά του, συ­ναρ­τή­θη­κε μέ τήν ἐ­πι­στρο­φή –στό χω­ριό γε­νέ­τει­ρά του Μπέ­χε­ροβ ἀ­πό τίς Η.Π.Α.– τοῦ Ὀρ­θό­δο­ξου ἱ­ε­ρέ­α π. Γκρέγ­κορ Βάρ­χο­λου. Τό 1992, οἱ Ὀρ­θό­δο­ξοι κά­τοι­κοι τοῦ χω­ριοῦ Λαν­το­μή­ρο­βα ὑ­πό τήν ἡ­γε­σί­α τοῦ Γε­ρου­σια­στή Λάζ ἀ­πευ­θύν­θη­καν στή Τσε­χι­κή Ὀρ­θό­δο­ξη Κοι­νό­τη­τα στήν Πρά­γα μέ τήν πα­ρά­κλη­ση νά τοῦ συ­στη­θεῖ ἱ­ε­ρέ­ας. Ὁ Ἀρ­χι­μαν­δρί­της Σαβ­βά­τιος (Βράμ­πετς) το­ύς συ­νέ­στη­σε τόν Ἀρ­χι­μαν­δρί­τη Βι­τά­λιο Μα­ξι­μέν­κο, ὁ ὁ­ποῖ­ος ζοῦ­σε στή Γι­ουγ­κοσ­λα­βί­α. Ἐ­κεῖ­νος, μα­ζί μέ με­ρι­κούς μο­να­χούς, ἔ­φτα­σε τό 1923 στή Σλο­βα­κί­α καί ἵ­δρυ­σε Μο­να­στή­ρι Λαν­το­μή­ρο­βα. Πιό ὕ­στε­ρα, ἄρ­χι­σαν νά προ­σχω­ροῦν κι ἄλ­λα χω­ριά στήν Ὀρ­θό­δο­ξη πί­στη.

Κα­τά πα­ρά­κλη­ση τῶν πι­στῶν ἡ Σερ­βι­κή Ὀρ­θό­δο­ξη Ἐκ­κλη­σί­α ἔ­στει­λε στό Μου­κά­τσι­ε­βο τόν  Ἐ­πί­σκο­πο Δο­σί­θε­ο. Ὕ­στε­ρα ἀπ᾿ αὐ­τόν ἔ­φτα­σαν ἐ­δῶ οἱ Ἐ­πί­σκο­ποι Εἰ­ρη­ναῖ­ος, Σε­ρα­φείμ καί Ἰ­ω­σήφ.

Βά­σει ἀ­πο­γρα­φῆς πλη­θυ­σμοῦ τοῦ 1930 στό ἔ­δα­φος τῆς Σλο­βα­κί­ας ὑ­πῆρ­χαν 9.073 Ὀρ­θό­δο­ξοι πι­στοί, πού ζοῦ­σαν σέ 20 Ἐκ­κλη­σι­α­στι­κές ἐ­νο­ρί­ες, καί 111.969 Ὀρ­θό­δο­ξοι πι­στοί, πού ζοῦ­σαν στό ἔ­δα­φος τῆς Ὑ­πο­καρ­πα­θί­ας Ρου­θη­νί­ας. Αὐ­τό μαρ­τυ­ρεῖ πε­ρί τοῦ ὅ­τι ἀ­πό τή γέ­νε­ση τῆς Τσε­χοσ­λο­βα­κί­ας ἡ Ὀρ­θό­δο­ξη κί­νη­ση στή Σλο­βα­κί­α καί τήν Ὑ­πο­καρ­πά­θια Ρου­θη­νί­α ἐ­νι­σχύ­θη­κε ση­μαν­τι­κά. Με­τα­γε­νέ­στε­ρα, ὕ­στε­ρα ἀ­πό μα­κρές δι­α­πραγ­μα­τεύ­σεις μέ τήν κυ­βέρ­νη­ση τῆς Τσε­χοσ­λο­βα­κι­κῆς Δη­μο­κρα­τί­ας ἀ­να­γνω­ρί­στη­κε ἡ Μη­τρό­πο­λη Μου­κά­τσι­ε­βο–Πρέ­σοβ.

Στόν Ἐ­πι­σκο­πι­κό θρό­νο δι­ο­ρί­στη­κε ἐ­πί­ση­μα ὁ Κα­θη­γη­τής τῆς Θε­ο­λο­γι­κῆς Σχο­λῆς τοῦ Βε­λι­γρα­δί­ου Ἐ­πί­σκο­πος δρ. Δα­μα­σκη­νός. Τήν ἐ­πο­χή ἐ­κεί­νη ἡ Μη­τρό­πο­λη Μου­κά­τσι­ε­βο–Πρέ­σοβ εἶ­χε πά­νω ἀ­πό 150.000 πι­στούς.

Τά χρό­νια τοῦ Β’ Παγ­κο­σμί­ου Πο­λέ­μου δει­νές δο­κι­μα­σί­ες ἔ­πλη­ξαν τήν Ὀρ­θό­δο­ξη Ἐκ­κλη­σί­α τῆς Τσε­χί­ας. Με­τά τήν ἀ­πό­πει­ρα δο­λο­φο­νί­ας κα­τά τοῦ Χά­ϊν­τριχ ἡ Τσε­χι­κή Ὀρ­θό­δο­ξη Ἐκ­κλη­σί­α τέ­θη­κε ἐ­κτός νό­μου. Ἡ πε­ρι­ου­σί­α τῆς Ἐκ­κλη­σί­ας κα­τα­σχέ­θη­κε πρός ὄ­φε­λος τοῦ Κρά­τους. Ἱ­ε­ρεῖς ἐ­κτο­πί­στη­καν σέ στρα­τό­πε­δα συγ­κεν­τρώ­σε­ως. Ὁ Ἐ­πί­σκο­πος Ἅ­γιος Γκό­ραζντ ἐ­κτε­λέ­στη­κε μα­ζί μέ το­ύς συ­νερ­γά­τες του. Στή Σλο­βα­κί­α ἡ  Ἐκ­κλη­σί­α ἐ­πί­σης ζοῦ­σε κά­τω ἀ­πό δυ­σχε­ρεῖς συν­θῆ­κες. Τόν Δε­κέμ­βριο 1942 στό Μεν­τζι­λάμ­πορ­τσε πραγ­μα­το­ποι­ή­θη­κε σύ­να­ξη τοῦ Ρω­μαι­ο­κα­θο­λι­κοῦ κλή­ρου, πού ἀ­πέ­στει­λε στά κρα­τι­κά ὄρ­γα­να ὑ­πό­μνη­μα μέ τήν ἀ­παί­τη­ση ἡ Ὀρ­θό­δο­ξη Ἐκ­κλη­σί­α τῆς Σλο­βα­κί­ας νά τε­θεῖ ἐ­κτός νό­μου[vi].

Ἡ ἀ­πε­λευ­θέ­ρω­ση ἔ­φε­ρε τήν Ἐ­λευ­θε­ρί­α καί στήν Ὀρ­θό­δο­ξη Ἐκ­κλη­σί­α σ᾿  ὅ­λη τήν ἔ­κτα­ση τῆς Τσε­χοσ­λο­βα­κί­ας. Σάν ἀ­πο­τέ­λε­σμα ἡ Ἐκ­κλη­σί­α μπο­ροῦ­σε νά ἀ­να­νε­ώ­σει τή δρά­ση της. Ἀ­πό ὀρ­γα­νω­τι­κῆς ἀ­πό­ψε­ως ἡ Ἐκ­κλη­σία­ πέ­ρα­σε ἀ­πό τή δι­και­ο­δο­σί­α τῆς Σερ­βι­κῆς Ὀρ­θό­δο­ξης Ἐκ­κλη­σί­ας κά­τω ἀ­πό τή δι­και­ο­δο­σί­α τῆς Ρω­σι­κῆς Ἐκ­κλη­σί­ας.

Σάν συ­νέ­πεια τοῦ γε­γο­νό­τος ὅ­τι τό Μου­κά­τσι­ε­βο καί ἡ Ὑ­πο­καρ­πά­θια Ρου­θη­νί­α ἀ­πο­τέ­λε­σαν μέ­ρος τῆς Σο­βι­ε­τι­κῆς Ἑ­νώ­σε­ως ἡ Ὀρ­θό­δο­ξη Ἐκ­κλη­σί­α τῆς Σλο­βα­κί­ας ἔ­μει­νε χω­ρίς Ἐ­πί­σκο­πο καί ἡ Μη­τρό­πο­λη χω­ρί­στη­κε σέ δύ­ο μέ­ρη. Γι᾿ αὐ­τό στίς 26 Ἀ­πρι­λί­ου 1947 στό Πρέ­σοβ συγ­κρο­τή­θη­κε σύ­να­ξη τοῦ Ὀρ­θό­δο­ξου κλή­ρου καί τῶν Ὀρ­θό­δο­ξων πι­στῶν τῆς Σλο­βα­κί­ας, ἡ ὁ­ποί­α καί δέ­χτη­κε τόν Κώ­δι­κα τῆς νε­ω­στεί συ­στα­θεί­σης Ἐ­παρ­χί­ας Πρέ­σοβ–Σλο­βα­κί­ας. Ἐ­πί­σκο­πος τῆς νέ­ας Ἐ­παρ­χί­ας ἔ­γι­νε Ἀρ­χι­ε­πί­σκο­πος Πρά­γας Ἐ­λευ­θέ­ριος, ἔ­ξαρ­χος τοῦ Ρω­σι­κοῦ Πα­τρι­αρ­χεί­ου τῆς Μό­σχας στή Τσε­χοσ­λο­βα­κί­α.

4. Η ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΜΕΤΑ ΤΟΝ Β’ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΟΛΕΜΟ.

Με­τά τόν Β’ Παγ­κό­σμιο Πό­λε­μο στό ἔ­δα­φος τῆς Τσε­χοσ­λο­βα­κί­ας γεν­νι­έ­ται ἕ­να με­γά­λο ἐν­δι­α­φέ­ρον γιά τήν Ὀρ­θό­δο­ξη πί­στη, σάν συ­νέ­πεια τοῦ ὁ­ποί­ου πολ­λοί πι­στοί ἄρ­χι­σαν νά περ­νοῦν στο­ύς κόλ­πους τῆς Ὀρ­θό­δο­ξης Ἐκ­κλη­σί­ας. Στή Σλο­βα­κί­α ἐκ­δη­λώ­θη­κε ση­μαν­τι­κά ἐν­δι­α­φέ­ρον γιά τήν Ὀρ­θο­δο­ξί­α κυ­ρί­ως με­τα­ξύ τῶν δι­α­νο­ου­μέ­νων ἀλ­λά καί τῶν ἁ­πλῶν πι­στῶν. Στό ἔ­δα­φος τῆς Τσε­χί­ας καί τῆς Μο­ρα­βί­ας ἡ Ὀρ­θό­δο­ξη Ἐκ­κλη­σί­α ση­μεί­ω­σε με­γά­λη ἐ­πι­τυ­χί­α καί γιά τό λό­γο ὅ­τι κα­τά τόν Β’ Παγ­κό­σμιο Πό­λε­μο εἶ­χε ὑ­πο­στεῖ δι­ωγ­μούς ἀ­πό το­ύς Γερ­μα­νούς κα­τα­κτη­τές καί ἔ­λα­βε ἐ­νερ­γά δρά­ση στόν ἀν­τι­φα­σι­στι­κό ἀ­γῶ­να. Τίς γραμ­μές τῆς Ὀρ­θό­δο­ξης Ἐκ­κλη­σί­ας τῆς Τσε­χί­ας πύ­κνω­σαν καί γέ­μι­σαν καί οἱ Ὀρ­θό­δο­ξοι Τσέ­χοι, πού εἶ­χαν γυ­ρί­σει ἀ­πό τήν Οὐ­κρα­νί­α (Βόλιν). Ὡ­στό­σο σ᾿ ὁ­λό­κλη­ρη τήν Δη­μο­κρα­τί­α ἦ­ταν αἰ­σθη­τή ἡ ἀ­νε­πάρ­κεια σέ ἱ­ε­ρεῖς. Γι᾿ αὐ­τό, τό 1948 στό Κάρ­λο­βυ Βά­ρυ ἀ­νοί­χτη­κε Ὀρ­θό­δο­ξη Ἱ­ε­ρα­τι­κή Σχο­λή, πού τό 1949 με­τα­φέρ­θη­κε στήν Πρά­γα καί τό 1950 ἀ­να­δι­ορ­γα­νώ­θη­κε κι ἔ­γι­νε Θε­ο­λο­γι­κή Σχο­λή.

Τίς ἀρ­χές τοῦ 1948 ἡ Τσε­χοσ­λο­βα­κί­α ἔ­γι­νε Κομ­μου­νι­στι­κό Κρά­τος. Ἄρ­χι­ζαν τά δύ­σκο­λα χρό­νια τοῦ ἀ­θε­ϊ­σμοῦ καί τῆς ἀν­τι­εκ­κλη­σι­α­στι­κῆς ἰ­δε­ο­λο­γί­ας, πού ἀ­πα­γό­ρευ­ε τήν ἐ­λεύ­θε­ρη ἀ­νά­πτυ­ξη τῆς πνευ­μα­τι­κῆς ζω­ῆς τῶν Ὀρ­θο­δό­ξων.

Στίς 7 Δε­κεμ­βρί­ου 1949 στό Πρέ­σοβ συγ­κρο­τή­θη­κε σύ­να­ξη τοῦ κλή­ρου τῆς Ἐ­παρ­χί­ας, ἡ ὁ­ποί­α καί ἀ­πο­δέ­χτη­κε τόν Κώ­δι­κα τῆς Ὀρ­θό­δο­ξης Ἐκ­κλη­σί­ας τῆς Τσε­χοσ­λο­βα­κί­ας. Βά­σει αὐ­τοῦ τοῦ κώ­δι­κα γεν­νή­θη­κε ἡ αὐ­τό­νο­μη Ἐ­ξαρ­χί­α τοῦ Πα­τρι­αρ­χεί­ου Μό­σχας στήν Τσε­χοσ­λο­βα­κί­α, πού ἀ­πε­τε­λεῖ­το ἀ­πό τίς Μη­τρο­πό­λεις, τῆς Πρά­γας, τῆς Ὀ­λο­μό­ουτς –Μπρνό στή Τσε­χί­α καί τοῦ Πρέ­σοβ στή Σλο­βα­κί­α. Ἡ σύ­να­ξη αὐ­τή ἐ­ξέ­λε­ξε ἐ­πί­σης τόν νέ­ο Ἐ­πί­σκο­πο τῆς Μη­τρο­πό­λε­ως Πρέ­σοβ τόν Ἀρ­χι­μαν­δρί­τη Ἀ­λέ­ξιο (Ντέ­χτε­ροβ), ὁ ὁ­ποῖ­ος χει­ρο­το­νή­θη­κε Ἐ­πί­σκο­πος στίς 12 Φε­βρου­α­ρί­ου 1950 στή νέα­ Ἐκ­κλη­σί­α τοῦ Ἁ­γί­ου Ἀ­λε­ξάν­δρου Νι­έφ­σκυ στό Πρέ­σοβ.

Ἀ­κό­μα πρίν ἀ­πό τό 1950 ἡ ὁ­μά­δα πρω­το­βου­λί­ας Οὐ­νι­τῶν ἱ­ε­ρέ­ων καί πι­στῶν εἶ­χε ἀ­πο­φα­σί­σει νά ἐγ­κα­τα­λεί­ψει τήν Οὐ­νί­α καί νά προ­σχω­ρή­σει στήν Ὀρ­θό­δο­ξη Ἐκ­κλη­σί­α. Τό 1950 τά Κρα­τι­κά ὄρ­γα­να ἐκ­με­ταλ­λεύ­θη­καν αὐ­τή τήν κα­τά­στα­ση γιά τήν πλή­ρη δι­ά­λυ­ση τῆς Οὐ­νί­ας. Το­ύς λό­γους αὐ­τῆς τῆς πο­λι­τι­κῆς ἐ­νέρ­γειας τῶν Κομ­μου­νι­στῶν ὀ­φεί­λουν ἀ­κό­μη νά το­ύς δι­ε­ρευ­νή­σουν οἱ ἱ­στο­ρι­κοί. Ὡ­στό­σο, μπο­ροῦ­με ἀ­πό τώ­ρα νά ποῦ­με μέ σι­γου­ριά ὅ­τι ἡ ἀ­πό­φα­ση τῶν Κομ­μου­νι­στῶν δέν βο­ή­θη­σε τήν Ὀρ­θό­δο­ξη Ἐκ­κλη­σί­α. Ἐ­κτός ἀ­πό τή δυ­σχε­ρή πο­λι­τι­κή κα­τά­στα­ση, στήν ὁ­ποί­α βρέ­θη­καν οἱ Οὐ­νί­τες με­τά τόν Β’ Παγ­κό­σμιο Πό­λε­μο στά ἐ­δά­φη τῶν χω­ρῶν τοῦ Ἀ­να­το­λι­κοῦ Συ­να­πι­σμοῦ, ση­μει­ώ­θη­κε ἐ­δῶ καί μία τά­ση ἐ­πα­νόρ­θω­σης τῆς ἀ­δι­κί­ας πού εἶ­χαν ἀ­περ­γα­σθεῖ ἐ­ναν­τί­ον τοῦ λα­οῦ οἱ φε­ου­δαρ­χι­κές ἀρ­χές στά χρό­νια τῆς Αὐ­στρο–Οὐγ­γα­ρί­ας. Στίς 28 Ἀ­πρι­λί­ου 1950 στό Πρέ­σοβ συγ­κλή­θη­κε Σύ­νο­δος τῶν Οὐ­νι­τῶν κλη­ρι­κῶν καί πι­στῶν, ἡ ὁ­ποί­α καί ἀ­να­κά­λε­σε (ἀ­κύ­ρω­σε) τήν Οὐ­νί­α μέ τή Ρώ­μη, πού εἶ­χε συ­να­φθεῖ τό 1946 στήν πό­λη Οὐζ­γκό­ροντ[vii].

Ἕ­να με­γά­λο μέ­ρος Οὐ­νι­τῶν πι­στῶν πέ­ρα­σαν καί προ­σχώ­ρη­σαν στήν Ὀρ­θό­δο­ξη Ἐκ­κλη­σί­α μα­ζί μέ το­ύς ἱ­ε­ρεῖς τους. Τήν ἐ­πο­χή ἐ­κεί­νη στήν Ἐκ­κλη­σί­α ἦ­ταν αἰ­σθη­τή ἡ με­γά­λη ἔλ­λει­ψη νέ­ων ἱ­ε­ρέ­ων καί γι᾿ αὐ­τό τόν λό­γο ἦ­ταν ἀ­ναγ­καί­α ἡ ἵ­δρυ­ση Ὀρ­θό­δο­ξης Θε­ο­λο­γι­κῆς Σχο­λῆς στή Σλο­βα­κί­α. Ἡ ἀν­τι­προ­σω­πεί­α τῆς Κρα­τι­κῆς καί ἀ­στι­κῆς δι­οί­κη­σης τῆς Πρά­γας, ὁρ­μώ­με­νη ἀ­πό τό γε­γο­νός ὅ­τι μέ­σα στήν πό­λη ὑ­πῆρ­χαν τέσ­σε­ρις Θε­ο­λο­γι­κές Σχο­λές, ἀ­πο­φά­σι­σαν νά με­τα­φέ­ρουν τήν μέν Ρω­μαι­ο­κα­θο­λι­κή Θε­ο­λο­γι­κή Σχο­λή στό Λη­το­μνι­έ­ζι­τσε, τήν δέ Ὀρ­θό­δο­ξη Θε­ο­λο­γι­κή Σχο­λή στό Πρέ­σοβ, καί τίς δύ­ο στήν Πε­ρι­φέ­ρεια. Κατ᾿ αὐ­τό τόν τρό­πο στίς 17 Ὀ­κτω­βρί­ου 1950 ἡ Ὀρ­θό­δο­ξη Θε­ο­λο­γι­κή Σχο­λή τῆς Πρά­γας ἄρ­χι­σε τή δρά­ση της στό Πρέ­σοβ. Ἡ ἀ­να­δι­ορ­γά­νω­ση τῆς Θε­ο­λο­γι­κῆς ἐκ­παί­δευ­σης συ­νέ­βα­λε στήν ἐ­πί­λυ­ση τοῦ προ­βλή­μα­τος τῆς δι­α­παι­δα­γώ­γη­σης ἱ­ε­ρέ­ων μέ­χρι τό­τε, οἱ φοι­τη­τές ἀ­πο­κτοῦ­σαν τή Θε­ο­λο­γι­κή ἐκ­παί­δευ­ση στό ἐ­ξω­τε­ρι­κό. Μά­λι­στα δέ, τό πρῶ­το ἔ­τος ὑ­πάρ­ξε­ως τῆς Σχο­λῆς τοῦ Πρέ­σοβ, ἡ Σχο­λή δέ­χτη­κε 140 φοι­τη­τές κι ἀ­μέ­σως ὕ­στε­ρα ἀπ᾿ αὐ­τό ἀ­κο­λού­θη­σε καί ἡ χει­ρο­το­νί­α νέ­ων ἱ­ε­ρέ­ων.

Σάν συ­νέ­πεια τῆς αὔ­ξη­σης τοῦ ἀ­ριθ­μοῦ τῶν ἐ­νο­ρι­ῶν καί συγ­χρό­νως καί τῶν πι­στῶν ἦ­ταν ἀ­ναγ­καί­ος ὁ ἐκ νέ­ου δι­α­χω­ρι­σμός τῆς Ὀρ­θό­δο­ξης Ἐκ­κλη­σί­ας στή Σλο­βα­κί­α. Τό 1950 ἡ Μη­τρό­πο­λη Πρέ­σοβ δι­α­χω­ρί­στη­κε στήν Μη­τρό­πο­λη Πρέ­σοβ καί τήν Μη­τρό­πο­λη Μι­χα­λόβ­τσε. Τό 1952, δυ­νά­μει ἀ­πο­φά­σε­ως τῆς Κρα­τι­κῆς δι­οί­κη­σης ἐ­πί Ἐκ­κλη­σι­α­στι­κῶν ὑ­πο­θέ­σε­ων, στήν Πρά­γα, βά­σει τῆς Συ­νό­δου τῶν Οὐ­νι­τῶν κλη­ρι­κῶν καί πι­στῶν τοῦ 1950, ἡ πε­ρι­ου­σί­α τῶν Οὐ­νι­τῶν κα­τέ­στη πε­ρι­ου­σί­α τῆς Ὀρ­θό­δο­ξης Ἐκ­κλη­σί­ας. Μέ­χρι τό 1968, ἡ Ὀρ­θό­δο­ξη Ἐκ­κλη­σί­α δι­ε­ξῆ­γε τή δρά­ση της σ᾿ ἐ­κεῖ­νες τίς ἐ­νο­ρί­ες (πού βρί­σκον­ταν στό ἔ­δα­φος τῆς Σλο­βα­κί­ας), στίς ὁ­ποί­ες οἱ κά­τοι­κοι ἑ­νός δε­δο­μέ­νου χω­ριοῦ τό ζη­τοῦ­σαν, κι᾿ αὐ­τό ἀν­τι­προ­σω­πεύ­ει πε­ρί­που 90% τῶν χω­ρι­ῶν, στά ὁ­ποῖ­α ἡ Ὀρ­θό­δο­ξη Ἐκ­κλη­σί­α τε­λοῦ­σε Ἱ­ε­ρές ἀ­κο­λου­θί­ες. Κά­τω ἀ­πό τήν ἐ­πί­δρα­ση τῶν πο­λι­τι­κῶν καί κοι­νω­νι­κῶν με­τα­βο­λῶν τό 1968 γεν­νή­θη­κε ἡ ἀ­νάγ­κη με­ταρ­ρύθ­μι­σης καί τοῦ Ἐκ­κλη­σι­α­στι­κοῦ προ­βλή­μα­τος. Στίς 13 Ἰ­ου­νί­ου 1968, μέ τό δι­ά­ταγ­μα 70/68 ἀ­να­νε­ώ­θη­κε ἡ δρά­ση τῶν Οὐ­νι­τῶν. Μέ­σα στό χά­ος τῶν πο­λι­τι­κῶν ἀλ­λα­γῶν στίς ἐνο­ρί­ες ἐμ­φα­νί­ζον­ταν με­γά­λες συγ­κρού­σεις ἀ­νά­με­σα σέ Οὐ­νί­τες καί Ὀρ­θό­δο­ξους πι­στούς. Τό χει­ρό­τε­ρο ἀπ᾿ ὅ­λα ἦ­ταν τό γε­γο­νός ὅ­τι τά στε­λέ­χη τῶν Κρα­τι­κῶν ὀρ­γά­νων, πού ἦ­ταν ὑ­πεύ­θυ­νοι γιά τήν ἐ­πί­λυ­ση τοῦ δε­δο­μέ­νου προ­βλή­μα­τος καί τῆς συγ­κρού­σε­ως με­τα­ξύ τῶν Ἐκ­κλη­σι­ῶν, δέν εἶ­χαν μία ἑ­νια­ία ἄ­πο­ψη πά­νω στή δε­δο­μέ­νη προ­βλη­μα­τι­κή. Τήν ἀ­πό­φα­ση τῶν Κρα­τι­κῶν ὀρ­γά­νων ἐ­πη­ρέ­α­ζαν συ­χνά δι­ά­φο­ρα γε­γο­νό­τα, πού δέν εἶ­χαν τί­πο­τε τό κοι­νό μέ μία δί­και­η ἐ­πί­λυ­ση τοῦ προ­βλή­μα­τος, ὅ­πως, γιά πα­ρά­δειγ­μα, τό γε­γο­νός ποι­ά ἀπ᾿ τίς πλευ­ρές προ­ω­θοῦ­σε μέ με­γα­λύ­τε­ρο πεῖ­σμα τίς ἀ­παι­τή­σεις της ἤ τά ἰ­δι­ω­τι­κά, προ­σω­πι­κά συμ­φέ­ρον­τα τῶν δε­δο­μέ­νων στήν κά­θε πε­ρί­πτω­ση Κρα­τι­κῶν στε­λε­χῶν.

Τήν ἐ­πο­χή ἐ­κεί­νη ἡ  Ὀρ­θό­δο­ξη Ἐκ­κλη­σί­α ἐ­θε­ω­ρεῖ­το σάν κλη­ρο­νο­μιά τῆς Κρα­τι­κῆς πο­λι­τι­κῆς τῆς δε­κα­ε­τί­ας τοῦ 1950. Τό γε­γο­νός ὅ­τι οἱ Ὀρ­θό­δο­ξοι πι­στοί ἐ­πι­θυ­μοῦ­σαν νά ζοῦν μέ­σα στήν Ἐκ­κλη­σί­α τῶν προ­γό­νων τους καί ὅ­τι αἰ­σθά­νον­ταν σάν οἱ ἀ­πό­γο­νοι ἐ­κεί­νων πού εἶ­χαν χτί­σει τίς Ἐκ­κλη­σί­ες κι᾿ εἶ­χαν με­ρι­μνή­σει γι᾿ αὐ­τές, ἦ­ταν ἀ­νί­σχυ­ρο ἐ­πι­χεί­ρη­μα γιά νά ἔ­χουν κι᾿ ἀ­πό ἐ­δῶ καί πέ­ρα τή δυ­να­τό­τη­τα νά χρη­σι­μο­ποι­οῦν αὐ­τές τίς Ἐκ­κλη­σί­ες. Οἱ πε­ρι­φε­ρεια­κές ἐ­πι­τρο­πές πού εἶ­χαν συ­στα­θεῖ γι᾿ αὐ­τό τόν σκο­πό, ὅ­ρι­ζαν τόν ἰ­δι­ο­κτή­τη (κύ­ριο) τῆς Ἐκ­κλη­σί­ας ἀ­νά­λο­γα μέ τό ποι­ός ἦ­ταν ἰ­σχυ­ρό­τε­ρος ἤ τό ποι­ός τήν ἐ­πο­χή ἐ­κεί­νη εἶ­χε τή με­γα­λύ­τε­ρη ἐ­πιρ­ρο­ή στό χω­ριό. Οἱ Ὀρ­θό­δο­ξοι συ­χνά μει­ο­ψη­φοῦ­σαν κι᾿ ἦ­ταν πο­λύ δύ­σκο­λη ἡ ἐ­πί­τευ­ξη συμ­φω­νί­ας γιά κοι­νή χρή­ση τοῦ να­οῦ.

Γιά τήν ἔλ­λει­ψη ἀν­τι­κει­με­νι­κό­τη­τας στο­ύς ὑ­παλ­λή­λους–στε­λέ­χη τῶν Κρα­τι­κῶν ὀρ­γά­νων μαρ­τυ­ρεῖ ἡ ἀ­πό­φα­ση τῆς πε­ρι­φε­ρεια­κῆς ἐ­πι­τρο­πῆς τῆς πό­λης Βρά­νοβ, ἡ ὁ­πο­ί­α στήν ἀ­πό 6^ης Νο­εμ­βρί­ου 1968 ἐ­πι­στο­λή της ἐ­ξέ­φρα­σε δι­α­φω­νί­α γιά τήν ἀ­πο­κα­τά­στα­ση τοῦ Ὀρ­θό­δο­ξου ἱ­ε­ρέ­α στήν πε­ρι­ο­χή. Σέ πε­ρί­πτω­ση πού, πα­ρά ταῦ­τα, οἱ Ὀρ­θό­δο­ξοι πι­στοί πα­ρα­μεί­νουν στήν Ὀρ­θό­δο­ξη Ἐκ­κλη­σί­α, «θά το­ύς προ­τεί­νει τή δυ­να­τό­τη­τα Θρη­σκευ­τι­κῆς ζω­ῆς σ᾿ ἄλ­λες ἐνο­ρί­ες τῆς Ὀρ­θό­δο­ξης Ἐκ­κλη­σί­ας, πού βρί­σκον­ται σ᾿ ἄλ­λες πε­ρι­ο­χές»[viii].

Κατ᾿ αὐ­τό τόν τρό­πο ἡ Ὀρ­θό­δο­ξη Ἐκ­κλη­σί­α στε­ρή­θη­κε τή δυ­να­τό­τη­τα νά τε­λεῖ τίς Ἱ­ε­ρές της ἀ­κο­λου­θί­ες σέ πε­ρισ­σό­τε­ρες ἀ­πό τίς μι­σές Ἐκ­κλη­σι­α­στι­κές της Κοι­νό­τη­τες. Τό χει­ρό­τε­ρο ἀπ᾿ ὅ­λα ἦ­ταν τό γε­γο­νός ὅ­τι τά Κρα­τι­κά ὄρ­γα­να δέν ἐ­πέ­τρε­παν τήν τέ­λε­ση Ὀρ­θο­δό­ξων Ἱ­ε­ρῶν ἀ­κο­λου­θι­ῶν σ᾿ ἄλ­λα ὑ­πο­στα­τι­κά ἐ­κτός ἀ­πό τίς Ἐκ­κλη­σί­ες, ἀλ­λά καί γιά τήν οἰ­κο­δό­μη­ση νέ­ων Ἐκ­κλη­σι­ῶν δέν ἐκ­δί­δον­ταν ἀ­πο­φά­σεις.

5. Η ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΛΟΒΑΚΙΑ.

Γιά Θε­ο­λο­γι­κή Σχο­λή γιά τήν ἐκ­παί­δευ­ση Θε­ο­λό­γων καί τήν προ­ε­τοι­μα­σί­α Πνευ­μα­τι­κῶν ποι­μέ­νων στά ἐ­δά­φη τῆς Σλο­βα­κί­ας οἱ γε­νε­ές τῶν ἱ­ε­ρέ­ων μέ ἐ­πι­κε­φα­λῆς τόν Ἐ­πί­σκο­πο Γκό­ραζντ καί το­ύς Ἐ­πι­σκό­πους τοῦ Μου­κά­τσι­ε­βο–Πρέ­σοβ τῆς πε­ρι­ό­δου τοῦ με­σο­πο­λέ­μου μπο­ροῦ­σαν μό­νο νά ὀ­νει­ρευ­τοῦν. Οἱ Σλο­βά­κοι Θε­ο­λό­γοι σπού­δα­ζαν στίς Θε­ο­λο­γι­κές Σχο­λές τῆς Γι­ουγ­κοσ­λα­βί­ας (τίς Ἱ­ε­ρα­τι­κές Σχο­λές στό Σρέμ­σκυ Κάρ­λο­βατς, τό Μο­να­στή­ριο, τό Σα­ρά­γι­ε­βο καί τή Θε­ο­λο­γι­κή Σχο­λή Βε­λι­γρα­δί­ου) ἤ στή Ρου­μα­νί­α. Οἱ Ρω­σι­κές Ὀρ­θό­δο­ξες Σχο­λές ἦ­ταν κλει­στές τήν ἐ­πο­χή ἐ­κεί­νη, ἐ­νῶ ἡ δρά­ση τῆς Ρω­σι­κῆς Ὀρ­θό­δο­ξης Ἐκ­κλη­σί­ας ἦ­ταν πε­ρι­ο­ρι­σμέ­νη. Οἱ Θε­ο­λο­γι­κές σπου­δές στό Θε­ο­λο­γι­κό Ἰν­στι­τοῦ­το στό Πα­ρί­σι ἦ­ταν ἀ­δύ­να­τες ἀ­πό τήν ἄ­πο­ψη τῆς πλη­ρω­μῆς τῶν δι­δά­κτρων. Ἡ προ­ε­τοι­μα­σί­α τοῦ κλή­ρου γι­νό­ταν ἐ­πί­σης ὑ­πό τή μορ­φή σει­ρῶν μα­θη­μά­των, κα­τά κύ­ριο λό­γο με­τά τήν κα­τά­λη­ψη τῆς Τσε­χί­ας ἀ­πό το­ύς Γερ­μα­νούς καί τήν ἀ­πώ­λεια ἐ­πα­φῶν μέ τή Γι­ουγ­κοσ­λα­βί­α.

Με­τά τό τέ­λος τοῦ Β’ Παγ­κο­σμί­ου Πο­λέ­μου στή δι­α­δι­κα­σί­α δι­ορ­γα­νώ­σε­ως τῆς Ὀρ­θό­δο­ξης ζω­ῆς στή Σλο­βα­κί­α ἐ­πι­τεύ­χθη­κε ἡ δη­μι­ουρ­γί­α μέ­σης Θε­ο­λο­γι­κῆς Σχο­λῆς. Με­τά τίς σει­ρές μα­θη­μά­των ποι­μαν­τι­κῆς Θε­ο­λο­γί­ας στή δε­κα­ε­τί­α τοῦ ᾿50 στό Ὀ­λο­μό­ουτς καί με­τα­γε­νέ­στε­ρα στίς ἀρ­χές τῆς Κα­το­χῆς στό Ρζί­μι­τσε οὐ Λη­τό­βλε καί με­τά τόν πό­λε­μο στό Ὀ­λο­μό­ουτς γεν­νή­θη­κε Θε­ο­λο­γι­κό Σε­μι­νά­ριο. Τό Σε­μι­νά­ριο, τό 1948/1949 βρι­σκό­ταν στό Κάρ­λο­βυ Βά­ρυ καί τό 1949/1950 στήν Πρά­γα. Στό Σε­μι­νά­ριο σπού­δα­σαν καί φοι­τη­τές ἀ­πό τή Σλο­βα­κί­α.

Τό 1949/1950 πραγ­μα­το­ποι­ή­θη­κε μί­α ἀ­να­δι­ορ­γά­νω­ση τῶν Νο­μι­κῶν σχέ­σε­ων με­τα­ξύ τῶν Ἐκ­κλη­σι­ῶν καί τοῦ Κρά­τους. Ἡ ἀ­να­δι­ορ­γά­νω­ση ἀ­φο­ροῦ­σε καί τίς Θε­ο­λο­γι­κές Σχο­λές. Οἱ νέ­οι Ἐκ­κλη­σι­α­στι­κοί νό­μοι, πού ἔ­πρε­πε νά ἐ­ξα­σφα­λί­σουν πλή­ρη ὑ­πο­στή­ρι­ξη τοῦ Κρά­τους πρός τίς Ἐκ­κλη­σί­ες καί τίς Θρη­σκευ­τι­κές Κοι­νό­τη­τες στίς ἀ­παι­τή­σεις τους, πε­ρι­λαμ­βα­νό­με­νης καί τῆς ἐκ­παί­δευ­σης ἐρ­γα­τῶν τῆς Ἐκ­κλη­σί­ας, κα­τέ­στη­σαν ἕ­να πραγ­μα­τι­κό μέ­σο γιά τήν ἄ­σκη­ση αὐ­στη­ροῦ Κρα­τι­κοῦ ἐ­λέγ­χου στήν Ἐκ­κλη­σι­α­στι­κή ζω­ή. Μέ­σῳ τῶν Κρα­τι­κῶν ὑ­παλ­λή­λων –τῶν γραμ­μα­τέ­ων διά θέ­μα­τα Ἐκ­κλη­σι­α­στι­κά– ἀρ­χί­ζει ἡ βαθ­μια­ία κα­θο­δή­γη­ση τῆς κοι­νω­νί­ας πρός τήν ἀ­θε­ΐ­α, πού ἀ­πο­σύν­θε­τε τήν Ἐκ­κλη­σι­α­στι­κή ζω­ή καί πε­ρι­ό­ρι­ζε τήν ἐ­λεύ­θε­ρη ἐκ­δή­λω­ση τῆς Ἐκ­κλη­σί­ας. Αὐ­τές οἱ προ­θέ­σεις πραγ­μα­το­ποι­οῦν­ταν βαθ­μια­ία στή συ­νέ­χεια καί σέ δι­ά­φο­ρο βαθ­μό ἔν­τα­σης. Οἱ νό­μοι πε­ρί Ἐκ­κλη­σι­ῶν ἔ­πρε­πε νά τη­ροῦν­ται, ἐ­νῶ ἡ ζω­ή τῆς Ἐκ­κλη­σί­ας στά πλαί­σια αὐ­τῶν τῶν νό­μων ἔ­πρε­πε νά πο­ρεύ­ε­ται σύμ­φω­να μέ τό Εὐ­αγ­γέ­λιο.

Ἡ δρά­ση τῶν μό­λις ἱ­δρυ­θέν­των Σε­μι­να­ρί­ων τοῦ Κάρ­λο­βυ Βά­ρυ καί τῆς Πρά­γας ἀ­νε­στά­λη ταυ­τό­χρο­να κα­τά τό πρῶ­το στά­διο τῆς ἀ­νά­πτυ­ξής τους. Ὅ­μως, μέ τή βο­ή­θεια τοῦ Θε­οῦ καί χά­ρη στή νέ­α κα­τά­στα­ση πραγ­μά­των ἀν­τί τοῦ Σε­μι­να­ρί­ου κα­τά τό νό­η­μα τοῦ νό­μου ἐ­πε­τρά­πη στήν Ἐκ­κλη­σί­α νά ἱ­δρύ­σει Ὀρ­θό­δο­ξη Θε­ο­λο­γι­κή Σχο­λή στήν Πρά­γα. Ἀ­μέ­σως ὕ­στε­ρα ἀπ᾿ αὐ­τό ἡ Σχο­λή βα­σι­κά με­τα­φέρ­θη­κε στό Πρέ­σοβ, στήν Ἀ­να­το­λι­κή Σλο­βα­κί­α. Ἡ Σχο­λή ἐγ­κα­τα­στά­θη­κε στό κτί­ριο τῆς πρώ­ην Οὐ­νι­τι­κῆς Ἱ­ε­ρα­τι­κῆς Σχο­λῆς (Ἀ­κα­δη­μί­ας).

Τήν ἐ­πο­χή ἐ­κεί­νη, στήν πε­ρι­φέ­ρεια τοῦ Πρέ­σοβ ἦ­ταν αἰ­σθη­τή ἡ με­γά­λη ἔλ­λει­ψη πνευ­μα­τι­κῶν ἐρ­γα­τῶν. Τό πρό­βλη­μα αὐ­τό ἔ­γι­νε προ­σπά­θεια νά ἐ­πι­λυ­θεῖ τήν προ­πο­λε­μι­κή ἀ­κό­μη πε­ρί­ο­δο. Στή δε­κα­ε­τί­α τοῦ ᾿30 ἡ ἀ­δελ­φό­τη­τα τῆς Ἱ­ε­ρᾶς Μο­νῆς Λαν­το­μη­ρό­βα ὀρ­γά­νω­νε σει­ρές μα­θη­μά­των ποι­μαν­τι­κῆς γιά πνευ­μα­τι­κούς ἐρ­γά­τες καί προ­ε­τοι­μά­στη­κε νά δη­μι­ουρ­γή­σει Ἱ­ε­ρα­τι­κή Σχο­λή. Λό­γῳ ὅ­μως τοῦ πο­λέ­μου καί τῆς οἰ­κο­νο­μι­κῆς ἀ­νε­πάρ­κειας δέν ἐ­πι­τεύ­χθη­κε ἡ πραγ­μα­το­ποί­η­ση τῶν σχε­τι­κῶν σχε­δί­ων. Γι᾿ αὐ­τό καί με­τά τόν πό­λε­μο, ἐ­κτός ἀ­πό τή συ­νή­θη ἐκ­παί­δευ­ση γιά τήν ἀ­πό­κτη­ση πτυ­χί­ου, γί­νον­ταν σύν­το­μες σει­ρές μα­θη­μά­των ποι­μαν­τι­κῆς, πού, στ᾿ ἀ­λή­θεια, δέν δι­και­ο­λο­γοῦ­σαν τήν ὀ­νο­μα­σί­α τους. Οἱ ἀ­πό­φοι­τοι αὐ­τῶν τῶν σει­ρῶν μα­θη­μά­των σέ πολ­λές πε­ρι­πτώ­σεις συ­νέ­χι­ζαν τίς σπου­δές τους στή Σχο­λή μέ ἀλ­λη­λο­γρα­φί­α. Οἱ σπου­δές στήν Ὀρ­θό­δο­ξη Θε­ο­λο­γι­κή Σχο­λή στό Πρέ­σοβ ἄρ­χι­σαν τό 1950. Πρῶ­τος Κο­σμή­το­ρας τῆς Σχο­λῆς ἦ­ταν ὁ Θε­ο­λό­γος τῆς Ρου­μα­νι­κῆς Σχο­λῆς Κα­θη­γη­τής πρωθ. δρ. Ἰ­ω­σήφ Γκράν­τηλ, με­τά τόν ὁ­ποῖο τή θέ­ση Κο­σμή­το­ρα κα­τεῖ­χε ὁ Κα­θη­γη­τής δρ. Ἰ­ω­σήφ Κκούλ­γκα­ϊμ. Στήν πα­ρα­πέ­ρα ἱ­στο­ρί­α τῆς Σχο­λῆς Κο­σμή­το­ρες δι­ε­τέ­λε­σαν οἱ: Κα­θη­γη­τής Πρωτ. δρ. Πέ­τερ Κερ­νά­σι­ε­βιτς, ὁ Πρωθ. δρ. Ἀν­τρέ­ϊ Μι­γα­λι­ώβ, ὁ Κα­θη­γη­τής Πρωθ. δρ. Στέ­φαν Πρου­ζίν­σκυ, ὁ Κα­θη­γη­τής Πρωθ. δρ. Μί­λαν Γκέρ­κα καί ὁ Κα­θη­γη­τής Πρωθ. δρ. Πέ­τερ Κορ­μα­νίκ. Με­ρι­κοί Κα­θη­γη­τές ἦ­ταν πρώ­ην Οὐ­νί­τες (ἀ­να­πλ. Κο­σμή­το­ρας γιά ὁ­ρι­σμέ­νο χρο­νι­κό δι­ά­στη­μα ἦ­ταν καί ὁ Κα­θη­γη­τής τῆς πρώ­ην Οὐ­νι­τι­κῆς Ἱ­ε­ρα­τι­κῆς Σχο­λῆς δρ. Ἰ­ω­σήφ Κι­ζάκ), ἐ­νῶ με­ρι­κοί προ­έρ­χον­ταν ἀ­πό το­ύς Ὀρ­θο­δό­ξους. Ἡ Ὀρ­θό­δο­ξη Θε­ο­λο­γι­κή Σχο­λή, με­τά τήν ἀρ­χι­κή πε­ρί­ο­δο τῶν ἀμ­φι­βο­λι­ῶν καί ἀ­να­ζη­τή­σε­ων μιᾶς ὀρ­γα­νω­μέ­νης δο­μῆς καί ποι­ο­τι­κῆς Θε­ο­λο­γι­κῆς κα­ταρ­τή­σε­ως τῶν Κα­θη­γη­τῶν, ἄρ­χι­σε πρός τό τέ­λος τῆς δε­κα­ε­τί­ας τοῦ ᾿60 νά ἀ­πο­κτᾶ τήν ἀ­λη­θι­νή της ἔκ­φρα­ση.

Ἡ Σχο­λή ὑ­πο­τά­χθη­κε στά Κρα­τι­κά ὄρ­γα­να, πού πάν­τα ἀ­να­μι­γνύ­ον­ταν στή ζω­ή της, πρᾶγ­μα πού ἀ­πο­τε­λοῦ­σε τρο­χο­πέ­δη στή συ­στη­μα­τι­κή ἀ­νά­πτυ­ξη τοῦ Θε­ο­λο­γι­κοῦ ἔρ­γου τῆς Σχο­λῆς στά σχε­δόν σα­ράν­τα χρό­νια τῆς ὕ­παρ­ξής της. Πα­ρά ταῦ­τα, ὅ­μως, ἡ Ὀρ­θό­δο­ξη Θε­ο­λο­γι­κή Σχο­λή προ­σπα­θοῦ­σε νά ἐκ­πλη­ρώ­νει τήν ἀ­πο­στο­λή της ἐ­πά­ξια καί νά ἀ­να­πτύσ­σει τήν Ὀρ­θό­δο­ξη Θε­ο­λο­γι­κή ἐ­πι­στή­μη μέ­σα στό πνεῦ­μα τῶν Πα­τε­ρι­κῶν Πα­ρα­δό­σε­ων τῆς Ἐκ­κλη­σί­ας καί τῆς κλη­ρο­νο­μί­ας τῶν Κυ­ρίλ­λου καί Με­θο­δί­ου. Ἡ δρά­ση της δέν πε­ρι­ο­ρι­ζό­ταν μό­νο στό κτί­ριο τῆς Σχο­λῆς. Τά στε­λέ­χη τῆς Σχο­λῆς –μέ ἔ­κτα­κτες δι­α­λέ­ξεις καί βρα­δι­νές σει­ρές μα­θη­μά­των– δι­έ­πλα­θαν τόν κλή­ρο ὅ­λων τῶν Μη­τρο­πό­λε­ων καί ἐ­νη­μέ­ρω­ναν το­ύς πι­στούς μέ πλη­ρο­φο­ρί­ες γιά τή σύγ­χρο­νη Ὀρ­θό­δο­ξη Θε­ο­λο­γί­α καί γιά τήν πρό­ο­δο τῶν Θε­ο­λο­γι­κῶν δι­α­λό­γων κ.ο.κ. Στό Πρέ­σοβ τώ­ρα βρί­σκε­ται ἡ Κρα­τι­κή Ὀρ­θό­δο­ξη Θε­ο­λο­γι­κή Σχο­λή τοῦ Πα­νε­πι­στη­μί­ου τοῦ Πρέ­σοβ.[ix]

Ἐ­κεῖ 325 φοι­τη­τές σπου­δά­ζουν τήν Ὀρ­θό­δο­ξη Θε­ο­λο­γί­α. Με­ρι­κοί ἀπ᾿  αὐ­τούς εἶ­ναι μέλ­λον­τες ἱ­ε­ρεῖς, ἐ­νῶ με­ρι­κοί ἄλ­λοι θά δι­δά­σκουν Θρη­σκευ­τι­κά στά Σχο­λεῖ­α.

6. Η ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΜΕΤΑ ΤΟ 1990 ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΗΣ.

Τό 1990, με­τά τήν πτώ­ση τοῦ Σο­σι­α­λι­στι­κοῦ κα­θε­στῶ­τος ἀρ­χί­ζουν δι­α­μά­χες με­τα­ξύ τῶν Οὐ­νι­τῶν καί τῆς Ὀρ­θό­δο­ξης Ἐκ­κλη­σί­ας, πού ἀ­φο­ροῦν τήν ἰ­δι­ο­κτη­σί­α καί τό μοί­ρα­σμα τῶν ἐ­να­πο­μει­να­σῶν Ἐκ­κλη­σι­ῶν. Ἡ Προ­ε­δρί­α τοῦ Ἐ­θνι­κοῦ Συμ­βου­λί­ου τῆς Σλο­βα­κί­ας, στίς 29 Μα­ΐ­ου 1990 ἐ­ξέ­δω­σε τήν ὑπ. ἀρ. 211/90 ἐν­το­λή, σύμ­φω­να μέ τό νό­η­μα τῆς ὁ­ποί­ας ὅ­λη ἡ πε­ρι­ου­σί­α, πού μέ­χρι τήν 28^η Ἀ­πρι­λί­ου 1950 ἀ­νῆ­κε στο­ύς Οὐ­νί­τες καί τώ­ρα ἀ­πο­τε­λοῦ­σε πε­ρι­ου­σί­α τῆς Ὀρ­θό­δο­ξης Ἐκ­κλη­σί­ας, πρέ­πει νά κα­τα­στεῖ ἐκ νέ­ου πε­ρι­ου­σί­α τῶν Οὐ­νι­τῶν. Ἔ­τσι, ἡ Ὀρ­θό­δο­ξη Ἐκ­κλη­σί­α ἔ­χα­σε γύ­ρω στό 80% τῆς ἀ­κί­νη­της πε­ρι­ου­σί­ας της καί, πα­ρά τό ὅ­τι εἶ­χε το­ύς πι­στούς της, ἔ­μει­νε χω­ρίς Ἐκ­κλη­σί­ες καί ἄλ­λα Ἐκ­κλη­σι­α­στι­κά ὑ­πο­στα­τι­κά. Ἡ δι­α­δι­κα­σί­α τῆς δι­α­νο­μῆς τῶν να­ῶν δέν ἔ­γι­νε δί­χως προ­βλή­μα­τα καί συγ­κρού­σεις. Οἱ πι­στοί κα­τα­λά­βαι­ναν τήν κυ­βερ­νη­τι­κή ἀ­πό­φα­ση μέ τόν δι­κό τους τρό­πο. Οἱ πι­στοί, πού δέν ἤ­θε­λαν νά ἐ­πι­στρέ­ψουν στήν Οὐ­νί­α καί ἀ­πο­φά­σι­σαν νά πα­ρα­μεί­νουν Ὀρ­θό­δο­ξοι, αἰ­σθά­νον­ταν τόν ἑ­αυ­τό τους ὅ­τι ἦ­ταν ἰ­σό­τι­μοι κλη­ρο­νό­μοι τῆς Ἐκ­κλη­σι­α­στι­κῆς πε­ρι­ου­σί­ας. Γι᾿ αὐ­τό οἱ Ὀρ­θό­δο­ξοι πρό­τει­ναν ἡ μοι­ρα­σιά τῶν πε­ρι­ου­σι­ῶν νά γί­νει μέ βά­ση τήν κα­τά­στα­ση τοῦ 1990. Ὁ νό­μος 211/90 ὅ­λα τά προ­βλή­μα­τα τά ἔ­λυ­νε στή βά­ση τῆς κα­τά­στα­σης τοῦ 1950.

Στίς δύ­σκο­λες συ­ζη­τή­σεις πού ἔ­γι­ναν βρέ­θη­κε δι­έ­ξο­δος ἀπ᾿ αὐ­τή τήν κα­τά­στα­ση πραγ­μά­των. Γιά κά­θε Ἐκ­κλη­σί­α πού ἐ­πε­στρά­φη στο­ύς Οὐ­νί­τες τό κρά­τος κα­τέ­βαλ­λε στο­ύς Ὀρ­θο­δό­ξους 1.200.000 κο­ρῶ­νες ἐ­νῶ γιά κά­θε κα­τοι­κί­α ἱ­ε­ρέ­α (κα­τέ­βαλ­λε) 500.000 κο­ρῶ­νες. Σή­με­ρα μπο­ρεῖ νά πεῖ κα­νείς μέ βε­βαι­ό­τη­τα, ὅ­τι ἡ ἀ­πό­φα­ση αὐ­τή ὁ­δη­γεῖ καί τίς δύ­ο πλευ­ρές σέ γε­νι­κή ἱ­κα­νο­ποί­η­ση.

Με­τά τή δι­αί­ρε­ση τῆς Τσε­χοσ­λο­βα­κί­ας σέ δύ­ο κρά­τη, ἡ Ὀρ­θό­δο­ξη Ἐκ­κλη­σί­α πα­ρέ­μει­νε μί­α καί ἑ­νια­ία, ἀλ­λά μέ δύ­ο κέν­τρα[x], ἕ­να Μη­τρο­πο­λι­τι­κό Συμ­βού­λιο[xi] στήν Πρά­γα κι ἕ­να στό Πρέ­σοβ. Ἡ Ὀρ­θό­δο­ξη Ἐκ­κλη­σί­α στή Σλο­βα­κί­α ἔ­χει πε­ρί­που 100.000 πι­στούς καί στήν Τσε­χί­α πε­ρί­που 30.000. Στή Σλο­βα­κί­α ὑ­πάρ­χουν δύ­ο Μη­τρο­πό­λεις, στό Πρέ­σοβ μέ 69 ἐ­νο­ρί­ες, 121 κλά­δους καί 72 ἱ­ε­ρεῖς καί στό Μι­χά­λοβ­τσε μέ 21 ἐ­νο­ρί­ες, 14 κλά­δους καί 24 ἱ­ε­ρεῖς. Στή Σλο­βα­κί­α ὑ­πάρ­χει ἕ­να Μο­να­στή­ρι.

Ἡ Ὀρ­θό­δο­ξη Ἐκ­κλη­σί­α τώ­ρα κτί­ζει σι­γά–σι­γά νέ­ους να­ούς τό­σο στά χω­ριά, ὅ­που χά­θη­καν τέ­τοι­οι χῶ­ροι, ὅ­σο καί στά νέ­α ἐ­κεῖ­να Ὀρ­θό­δο­ξα χω­ριά, πού γεν­νή­θη­καν μέ τή με­τοί­κη­ση κα­τοί­κων. Πα­ρά τά ποι­κί­λα προ­βλή­μα­τα, ἡ Ἐκ­κλη­σί­α ἀρ­χί­ζει νά δι­α­μορ­φώ­νει ἕ­να νέ­ο κοι­νω­νι­κό– φι­λαν­θρω­πι­κό σύ­στη­μα, ὅ­πως καί ἕ­να σύ­στη­μα τῶν Ἐκ­κλη­σι­α­στι­κῶν της Σχο­λῶν. Τήν ἐ­πο­χή τοῦ ἄ­θε­ου Κομ­μου­νι­σμοῦ δέν ὑ­πῆρ­χε ἡ δυ­να­τό­τη­τα ἀ­νά­πτυ­ξης δρά­σης στό φι­λαν­θρω­πι­κό–κοι­νω­νι­κό πε­δί­ο. Δέν μπο­ροῦ­σε ἀ­κό­μη ἡ Ἐκ­κλη­σί­α νά ἀ­να­πτύσ­σει δρά­ση στό σύ­στη­μα τῆς ἐκ­παί­δευ­σης. Ἡ κα­τά­στα­ση ἄλ­λα­ξε μό­νο με­τά τό 1989, ὅ­ταν ἡ Ἐκ­κλη­σί­α ἄρ­χι­σε νά ἀ­να­πτύσ­σει ἐ­λεύ­θε­ρα τή δρά­ση της στο­ύς ἐν λό­γῳ το­μεῖς.

Τό πρῶ­το θε­τι­κό προ­μή­νυ­μα ἦ­ταν ἡ εἰσ­δο­χή τῶν Θε­ο­λο­γι­κῶν Σχο­λῶν στή δο­μή τοῦ Πα­νε­πι­στη­μί­ου. Ἐ­κτός ἀ­πό το­ύς μέλ­λον­τες ἱ­ε­ρεῖς ἡ Ὀρ­θό­δο­ξη Θε­ο­λο­γι­κή Σχο­λή ἄρ­χι­σε νά προ­ε­τοι­μά­ζει δα­σκά­λους τῶν Θρη­σκευ­τι­κῶν καί τῆς Ἠ­θι­κῆς, πού θά μπο­ροῦν νά δι­δά­σκουν Θρη­σκευ­τι­κά στά Σχο­λεῖ­α εἴ­τε νά ἐρ­γά­ζον­ται στόν το­μέ­α τῶν κοι­νω­νι­κῶν φι­λαν­θρω­πι­κῶν ὑ­πη­ρε­σι­ῶν. Οἱ σπου­δές σέ θέ­μα­τα Θρη­σκεί­ας ἐ­ξα­σφα­λί­ζον­ται διά νό­μου.

Οἱ προ­σπά­θει­ες τῆς Ὀρ­θό­δο­ξης Ἐκ­κλη­σί­ας νά δι­ορ­γα­νώ­σει ἕ­να σύ­στη­μα κοι­νω­νι­κῶν–φι­λαν­θρω­πι­κῶν ὑ­πη­ρε­σι­ῶν στέ­φθη­καν ἀ­πό ἁ­πτές ἐ­πι­τυ­χί­ες. Σή­με­ρα, στό Ὀρ­φα­νο­τρο­φεῖ­ο ἐπ᾿ ὀ­νό­μα­τι τοῦ Ἁ­γί­ου Νι­κο­λά­ου βρῆ­καν κα­τα­φύ­γιο 84 ὀρ­φα­νά καί 8 ἀ­νή­λι­κες μη­τέ­ρες μέ παι­διά. Ἡ Ἐκ­κλη­σί­α ἐ­πί­σης πα­ρέ­χει τήν προ­στα­σί­α της στόν Ἐκ­κλη­σι­α­στι­κό παι­δι­κό κῆ­πο στό Μεν­τζι­λάμ­πορ­τσε, στό Ἐκ­κλη­σι­α­στι­κό Σχο­λεῖ­ο ἐπ᾿ ὀ­νό­μα­τι τοῦ Ρα­στισ­λάβ στό Σβε­τλή­τσε καί στή μέ­ση εἰ­δι­κή Σχο­λή τῆς Ἐκ­κλη­σί­ας ἐπ᾿  ὀ­νό­μα­τι τῶν Ἁ­γί­ων Κυ­ρίλ­λου καί Με­θο­δί­ου στό Μι­χά­λοβ­τσε.

Τό σύ­στη­μα κοι­νω­νι­κῶν ὑ­πη­ρε­σι­ῶν ἡ Ἐκ­κλη­σί­α τό δι­α­μορ­φώ­νει ὑ­πό τήν ἐ­πω­νο­μα­σί­α «Φι­λαν­θρω­πί­α». Στά πλαί­σια τῶν κοι­νω­νι­κῶν της ὑ­πη­ρε­σι­ῶν βο­η­θά­ει ἀ­στέ­γους στό Πρέ­σοβ καί σέ ἄλ­λες πό­λεις, στίς ὁ­ποῖ­ες ἀ­να­πτύσ­σει δρά­ση ἡ Ὀρ­θό­δο­ξη Ἐκ­κλη­σί­α γιά κα­τοί­κους μέ κοι­νω­νι­κά ἀ­σθε­νεῖς δι­α­σφα­λί­σεις τῶν ἀ­ναγ­κῶν τους, στό Σβίν­τνικ κτί­στη­κε μία κοι­νό­χρη­στη αἴ­θου­σα Ἑ­στι­α­το­ρί­ου. Γιά τήν πραγ­μά­τω­ση τοῦ σχε­δί­ου αὐ­τοῦ ἡ Ἐκ­κλη­σί­α συ­νερ­γά­ζε­ται καί μέ ἄλ­λα Κρα­τι­κά κοι­νω­νι­κά ἱ­δρύ­μα­τα τῆς πε­ρι­ο­χῆς.

Ἡ Ἐκ­κλη­σί­α ἐ­πι­θυ­μεῖ νά ἀ­να­πτύσ­σει αὐ­τή τή δρά­ση καί στό μέλ­λον. Ἔ­τσι συμ­με­τέ­χει στό κοι­νω­νι­κό–φι­λαν­θρω­πι­κό ἔρ­γο καί στά Κρα­τι­κά Ὀρ­φα­νο­τρο­φεῖ­α καί το­ύς οἴ­κους εὐ­γη­ρί­ας. Ἀ­να­πτύσ­σει ἀ­να­μορ­φω­τι­κή– παι­δα­γω­γι­κή δρά­ση στά Σχο­λεῖ­α, τόν Στρα­τό καί τίς φυ­λα­κές. Ἔ­τσι, ἡ Ὀρ­θό­δο­ξη Ἐκ­κλη­σί­α, μα­ζί μέ τίς ὑ­πό­λοι­πες Ἐκ­κλη­σί­ες ἐ­πι­θυ­μεῖ νά ἀ­πο­τε­λέ­σει μέ­ρος τῆς δι­α­δι­κα­σί­ας πνευ­μα­τι­κῆς ἀ­να­γέν­νη­σης τῆς κοι­νω­νί­ας μας, ἡ ὁ­ποί­α ἀ­κρι­βῶς τώ­ρα ἔ­χει ἀ­νάγ­κη πρίν ἀπ᾿ ὅ­λα ἀ­γά­πης καί κα­τα­νό­η­σης. Τό Κομ­μου­νι­στι­κό κα­θε­στώς πα­ρα­μόρ­φω­νε τήν ἀν­θρώ­πι­νη προ­σω­πι­κό­τη­τα καί τίς σχέ­σεις τοῦ ἀν­θρώ­που πρός τόν ἄν­θρω­πο. Οἱ ἄν­θρω­ποι δι­α­μόρ­φω­ναν μιά ἄλ­λη κο­σμο­θε­ω­ρί­α κι᾿ ἕ­να ἄλ­λο σύ­στη­μα ἀ­ξι­ῶν ἀ­πό ἐ­κεῖ­νο πού προ­τεί­νει ὁ Χρι­στι­α­νι­σμός. Σή­με­ρα ὅ­λα αὐ­τά πρέ­πει νά μποῦν σέ τά­ξη. Γι᾿ αὐ­τό ἀ­κό­μα καί τώ­ρα, 12 χρό­νια με­τά τήν πτώ­ση τοῦ Κομ­μου­νι­σμοῦ, οἱ Χρι­στια­νοί δέν αἰ­σθά­νον­ται ἄ­νε­τα μέ­σα στήν κοι­νω­νί­α (δέν ἔ­χουν μία εὔ­κο­λη θέ­ση μέ­σα στήν κοι­νω­νί­α). Ἄν μέ­σα στόν Κρα­τι­κό μη­χα­νι­σμό βρί­σκον­ται ἄν­θρω­ποι μέ ἀ­θε­ϊ­στι­κό προ­σα­να­το­λι­σμό, οἱ Χρι­στια­νοί πο­λύ δύ­σκο­λα βρί­σκουν ἀπ᾿ αὐ­τούς κα­τα­νό­η­ση. Αὐ­τό γί­νε­ται αἰ­σθη­τό κυ­ρί­ως στόν το­μέ­α ἀ­νά­πτυ­ξης κοι­νω­νι­κῶν καί φι­λαν­θρω­πι­κῶν ὑ­πη­ρε­σι­ῶν.

Παρ᾿ ὅ­λα αὐ­τά τά προ­βλή­μα­τα, οἱ Ὀρ­θό­δο­ξοι Χρι­στια­νοί στή Σλο­βα­κί­α ἀ­πο­τε­λοῦν ἐ­νερ­γό μέ­ρος τῆς πο­ρεί­ας ἀ­να­γέν­νη­σης τῆς κοι­νω­νί­ας. Μέ τή βο­ή­θεια τοῦ Θε­οῦ ἔ­χουν ἀρ­χί­σει μία νέ­α ζω­ή. Νέ­ες Ἐκ­κλη­σί­ες κτί­ζον­ται, ὄ­χι μό­νο ἐ­κεῖ ὅ­που χά­θη­καν (Ἐκ­κλη­σι­ές) ἀλ­λά καί ἐ­κεῖ ὅ­που τήν ἐ­πο­χή τοῦ Κομ­μου­νι­σμοῦ ἦ­ταν ἀ­δύ­να­το τό κτί­σι­μό τους. Πρίν ἀ­πό πέν­τε χρό­νια ἄρ­χι­σε ἡ δι­δα­σκα­λί­α τῶν Θρη­σκευ­τι­κῶν στά Σχο­λεῖ­α καί προ­σπα­θοῦ­με νά ἐκ­δώ­σου­με ἐγ­χει­ρί­δια γι᾿ αὐ­τό γιά ὅ­λες τίς τά­ξεις. Αὐ­τό εἶ­ναι δύ­σκο­λο ἔρ­γο, για­τί προ­η­γου­μέ­νως δέν ὑ­πῆρ­χαν τέ­τοι­α ἐγ­χει­ρί­δια. Ἡ Ὀρ­θό­δο­ξη Θε­ο­λο­γι­κή Σχο­λή ἐκ­δί­δει βι­βλί­α πνευ­μα­τι­κοῦ πε­ρι­ε­χο­μέ­νου. Δι­ορ­γα­νώ­νον­ται συ­ναν­τή­σεις (συ­νά­ξεις) πνευ­μα­τι­κοῦ χα­ρα­κτή­ρα. Ἐ­νερ­γῶς ἐρ­γά­ζε­ται καί ἡ Ὀρ­θό­δο­ξη νε­ο­λαί­α «Σύν­δε­σμος», πού δι­ορ­γα­νώ­νει κα­τα­σκη­νώ­σεις γιά παι­διά.

Ὁ Κα­λός Θε­ός θυ­μᾶ­ται το­ύς πι­στούς Του Χρι­στια­νούς καί ἔρ­χε­ται καί το­ύς πα­ρέ­χει τή βο­ή­θειά Του στίς δυ­σχε­ρεῖς κα­τα­στά­σεις. Ἄς πι­στεύ­ου­με στή βο­ή­θειά Του, για­τί ἡ Ὀρ­θό­δο­ξη Ἐκ­κλη­σί­α ἔ­χει πρό­τα­ση γιά τόν σύγ­χρο­νο ἄν­θρω­πο, ἔ­χει αὐ­τό πού χρει­ά­ζε­ται γιά νά τόν πλου­τί­σει, για­τί ἡ Ὀρ­θό­δο­ξη Θε­ο­λο­γί­α, ἐ­νι­σχυ­μέ­νη ἀ­πό πνευ­μα­τι­κό­τη­τα, μπο­ρεῖ νά με­τα­βά­λει τόν ἄν­θρω­πο πρός τό ἄ­ρι­στο.

Ση­μει­ώ­σεις